POWRÓT

SEMESTR VI - MATERIAŁ POMOCNICZY

 

 Topograficzne elementy terenu

 
 

Ogólne określenia i pojęcia
Rzeźba terenu i jej typowe formy
Przedmioty terenowe
Rodzaje terenu
Sposoby studiowania terenu


Ogólne określenia i pojęcia

Teren - dowolny obszar Ziemi wraz z rzeźbą terenu i pokryciem.
Rzeźba - całokształt wszystkich nierówności terenu.
Pokrycie - ogół przedmiotów terenowych znajdujących się na powierzchni.
Przedmioty terenowe - to wszystkie przedmioty znajdujące się w terenie powstałe w sposób naturalny (las, strumień, zagajnik, itp.) lub sztuczny (osiedle, kanał, sad, ogród, droga, itp.)
Rzeźbę wraz z pokryciem - określa się pojęciem topografii terenu. Części terenu wyróżniające się pewnymi cechami (osiedla, rzeki, jeziora, góry, itp.) mają swoją nadaną nazwę (np. Sudety).
Właściwości terenu - wpływają na organizację i prowadzenie różnych przedsięwzięć. Tymi właściwościami są:

  • przejezdność,
  • właściwości ochronne,
  • maskujące (mają wpływ na warunki marszu, orientowania się w terenie, prowadzenia obserwacji)

Rzeźba terenu i jej typowe formy

Rzeźba terenu składa się ze wzniesień i zagłębień o najrozmaitszych formach i wielkościach. Obejmuje znaczną ilość form będących rezultatem działania sił przyrody. Najbardziej znanymi formami rzeźby terenu są:

  • Góra - wyraźnie wypiętrzony fragment powierzchni Ziemi. Elementy góry to: szczyt, wierzchołek, zbocze, podnóże.
  • Kotlina - obszerna bezodpływowa wklęsłość powierzchni Ziemi (szerokie dno)
  • Grzbiet - podłużna wypukłość powierzchni Ziemi opadająca w dwóch kierunkach
  • Dolina - w przeciwieństwie do grzbietu jest to podłużne obniżenie o dnie opadającym w jednym kierunku (linia ściekowa = koryto rzeki).
  • Wąskie i głębokie doliny to wąwozy. Wąwozy o złagodzonych zboczach i płaskim dnie to parowy.
  • Siodło - obniżenie grzbietu powstałe pomiędzy dwoma sąsiednimi wzniesieniami. Siodło w terenie górzystym to przełęcz.
  • Zbocze - część góry między wierzchołkiem a podnóżem. Z punktu widzenia wykorzystania terenu ocena zbocza jest bardzo ważna. Cechy zbocza to; nachylenie, wysokość zbocza, długość i podstawa zbocza. Po zboczu można poruszać się w dowolnym kierunku.

Innymi przykładami form rzeźby terenu są:

  • Góra stożkowata - wyraźnie wypiętrzony fragment powierzchni Ziemi.
  • Grzbiet na stoku
  • Siodło

Kształty zbocza - jednostajne, wklęsłe, wypukłe, terasowate.

  • Stok wklęsły.
  • Stok wypukły

Przedmioty terenowe

Przedmioty terenowe dzielimy na:

  • Osiedla - miasta, osady, wsie,....
  • Obiekty przemysłowe - fabryki, huty, wieże, ...
  • Drogi - koleje, szosy, drogi gruntowe,..
  • Wody - rzeki, kanały, jeziora, mosty, promy, ...
  • Roślinność, uprawy i grunty - lasy, zagajniki, sady, łąki, grunty podmokłe, piaski, skały, ...
  • Linie łączności - linie telegraficzne, poczty, centrale.

Rodzaje terenu

Z punktu widzenia rzeźby terenu dzielimy na:

  • równinny - prawie płaskie wzniesienia n.p.m. do 200 m, kąt nachylenia zboczy < 2°
  • falisty - prawie płaski z wzniesieniami 200-300 m n.p.m. kąt nachylenia zboczy < 15°
  • pagórkowaty - dostrzegane wyraźne formy rzeźby terenu wysokość 300-500 m n.p.m. kąt nachylenia ok. 25°;
  • górzysty - pasma górskie, wyraźne szczyty i grzbiety.
    Dzielimy je na 3 rodzaje:
    • góry niskie (1000-2000 m);
    • góry średnie (2000-3000 m);
    • góry wysokie(>3000 m).

Z punktu widzenia pokrycia dzielimy na:

  • teren lesisty - pokrycie lasami większe lub równe 50 %;
  • bagnisty - trwale lub czasowo podmokły, pokryty roślinnością;
  • zurbanizowany - o dużej liczbie zabudowań mieszkalnych i zakładów przemysłowych;
  • pustynny (stepowy)

Z punktu widzenia ilości przedmiotów terenowych, dzielimy na:

  • teren otwarty - nie ma żadnych przedmiotów terenowych
  • teren częściowo zakryty - gdzie zakrycie wynosi do 50 % powierzchni
  • teren zamknięty - pokrycie jest większe jak 50% powierzchni całego terenu
  • teren łatwo-przekraczalny - nie ma dużo rzek, bagien, jezior (można iść na skróty), gdzie jest dobrze rozwinięta sieć dróg
  • teren trudno-przekraczalny - gęsto porośnięty; dużo jezior, bagien, słabo rozwinięta sieć dróg;

Sposoby studiowania terenu

Studiowanie terenu jest jednym z nieodzownych warunków prawidłowej i wszechstronnej oceny sytuacji przy podejmowaniu decyzji.

  • w wojsku, przez dowódcę
  • w szkoleniu przez nauczyciela, wykładowcę, szczególnie podczas organizowania zajęć w terenie

W wojsku właściwie podjęta decyzja decyduje o powodzeniu w walce a w szkole o warunkach bezpieczeństwa. W czasie studiowania terenu zwracamy uwagę na:

  • charakter terenu (równinny, falisty, ...)
  • formy rzeźby terenu (jary, wąwozy, urwiska,......)
  • pokrycie terenu (lasy, bagna, ...)

Sposoby studiowania terenu :

  • rozpoznanie (bezpośredni wgląd)
  • rozpoznanie na podstawie mapy

Na podstawie mapy możemy przeprowadzić;

  • pomiary odległości
  • pomiary kierunków
  • określić kąty spadu zboczy
  • określić położenie obiektów

Najprostsze sposoby wykonywania pomiarów w terenie »»» 

  

 (C) 2011 - 2017 Wydział Przyrodniczo-Techniczny Karkonoskiej Państwowej Szkoły Wyższej. All Rights Reserved