POWRÓT

SEMESTR VI

Podstawy grafiki komputerowej i metody prezentacji kartograficznej (więcej w zakładce - zasady orientowania się w terenie)


Spis treści rozdziału - tutaj kliknij

Rodzaje map
Treść mapy - znaki kartograficzne, napisy na mapie
Skala i legenda mapy


 

Rodzaje map

   

     Mapa jest to zmniejszony model powierzchni Ziemi lub jej części przedstawiony przy użyciu symbolicznych znaków umownych (znaki kartograficzne). Takie zmniejszenie uwzględnia kulistość Ziemi a samo przetwarzanie informacji odbywa się według określonych reguł matematycznych, co nazywane jest odwzorowaniem kartograficznym.
Mapa może być wykonana w postaci analogowej (obraz na płaszczyźnie) lub (coraz częściej) cyfrowej - zobrazowanie zbioru danych o obiektach oryginału i ich wzajemnym usytuowaniu. Mapa stanowi podstawowe narzędzie badań i prezentacji wyników w geografii i geodezji. Znaki kartograficzne to umowny zestaw znaków używanych na mapie. W zależności od dokładności i rodzaju mapy są różne znaki. Przykładowe znaki kartograficzne to: rzeka (niebieska linia), las (zielona przestrzeń) lub np. hotel (litera H w domku). Do znaków kartograficznych zalicza się również m.in. warstwice.

Mapy dzielimy na:

  • ogólnogeograficzne,
  • tematyczne.
  • Mapy ogólnogeograficzne dzielą się na;

    • topograficzne (skala większa jak 1/1000000)
    • przeglądowe (skala mniejsza jak 1/1000000).

         Postawą takiego podziału jest skala będąca miarą zmniejszenia wymiarów liniowych mapy w stosunku do ich wymiarów rzeczywistych.
    Mapy opracowywane są na podstawie bezpośrednich pomiarów terenu, które następnie nanosi się w odpowiedniej skali na arkusz. Obecnie sposób został znacznie usprawniony dzięki wykorzystaniu zdjęć lotniczych, GPS i wielu innych technik. Największe znaczenie praktyczne ma mapa topograficzna.
    Mapa topograficzna - zawiera szczegółowy obraz terenu (osiedla, linie komunikacyjne, wody, lasy, rzeźbę). Występują w skali od 1:5000 do 1:200000. Mapa topograficzna jest podstawowym źródłem przy opracowywaniu map turystycznych i wielu map tematycznych. Bez map topograficznych w czasach nam współczesnych nie można nawet myśleć o pracach poszukiwawczych w geologii, eksploatacji bogactw naturalnych, planowaniu w rolnictwie czy leśnictwie, projektowaniu i budowie dróg komunikacyjnych, kanałów, urbanistyce, itd. Szczególnie ważną rolę odgrywają mapy topograficzne w dziale obronności kraju. Wykorzystują ją dowódcy wszystkich szczebli przy dowodzeniu wojskami. Mapa w wojsku umożliwia planowanie przemieszania wojsk, nabieranie danych do prowadzenia ognia, kalkulacji ilości prac mających na celu umocnienie terenu, itd.

    Do góry


     

    Treść mapy - znaki kartograficzne, napisy na mapie

       

        

    Zasadniczą treść mapy stanowi rysunek sytuacyjny, będący obrazem pokrycia terenu znajdującego się na powierzchni Ziemi (bez ukształtowania terenu). Osiąga się to przez przedstawienie na mapie przedmiotów terenowych z wykorzystaniem znaków umownych.
    Rodzaje znaków umownych;

    • punktowe (nie da się przedstawić w skali mapy, studnia, młyn, głaz , centrala, słup)
    • liniowe (drogi, koleje, granice, ogrodzenia, rzeki)
    • konturowe (powierzchniowe) (lasy, łąki, jeziora, itd.)
    • umowne objaśniające (uzupełniają charakterystykę przedmiotów terenowych)
    • napisy na mapach
    • barwy na mapach

    Mapa spełnia swoje znaczenie, jeżeli jest wykonana w czytelnych i zrozumiałych dla wszystkich kolorach. Najczęściej stosowane kolory to;

    • czarny - stosowany do rysowania ramki i siatki systemów meldunkowych, osiedli, obiektów przemysłowych, sieci komunikacyjnej (koleje, drogi), granice i ogrodzenia;
    • niebieski - wody, bagna i dane magnetyczne;
    • brązowy - rzeźba terenu;
    • zielony - roślinnośc;

    Oprócz informacji o terenie przedstawionej na mapie topograficznej pod postacią znaków umownych, często praktykowane jest zamieszczanie na tych mapach informacji pozaramkowych (mapy wojskowe). Tymi informacjami są;

    • przynależność państwowa i administracyjna;
    • tytuł wydawnictwa, godło (kod) i nazwa arkusza;
    • numer serii;
    • oznaczenie wydania arkusza;
    • informacje dotyczące północy;
    • podziałka kątów nachylenia;
    • skala;
    • informacja o siatce meldunkowej;
    • skorowidz sąsiednich arkuszy;
    • legenda znaków unownych;
    • szkic podziału administracyjnego

    Podobnie i na mapach ogólnodostępnych spotykamy się z informacjami pozaramkowymi. Najczęściej odnoszą się one do podania; skali mapy, legendy znaków umownych, cięć warstwicowych, numeru serii.


    Do góry


     

    Skala i legenda mapy

       

        Mapy wykonane są w odpowiedniej skali a sama skala podaje , ile razy odległość na mapie "d" jest mniejsza od odpowiadającej jej odległości w terenie "D". Przedstawia się ją stosunkiem d:D, tj. jak się ma odległość na mapach do odległości w terenie. Zapisuje się w postaci ułamka 1/25000 lub 1:25000.

    Skala wyrażona stosunkiem liczb nazywana jest skalą liczbową. Często pod skalą liczbową zamieszcza sie informację, która informuje nas jaka jest odległość w terenie odpowiadająca 1 cm na mapie. Przykład zapisu: 1 cm - 250 m. Ten zapis nosi nazwę wielkości skali. Ma ona zastosowanie do pomiaru odległości w terenie. W tym celu mierzymy na mapie odległości za pomocą linijki milimetrowej i znając wielkość skali mnożymy ją przez otrzymaną ilość centrymetrów. Na przykład na mapie o skali 1:25000 zmierzono odcinek o długości 4,0 cm. Jaka długość odpowiada temu odcinkowi w terenie?

    D = 250 * 4,0 = 1000 m

        Posługiwanie się skalą liczbową przy wykonywaniu pomiarów na mapie jest niedogodne, ponieważ wymaga przeprowadzenia każdorazowo przeliczeń. Dokonywania tych przeliczeń można uniknąć, jeśli przedstawić skalę liczbową w postaci wykresu tj. prostej podzielonej na jednostki długości (metry, kilometry) zmniejszone odpowiednio do skali i opisane. Wykres taki nazywa się podziałką liniową.
    Podziałka liniowa jest więc graficznym przedstawieniem skali liczbowej i służy do szybkiego i dogodnego pomiaru odległości na mapie..

    Do góry


       

     

     (C) 2011 - 2017 Wydział Przyrodniczo - Techniczny KPSW. All Rights Reserved