POWRÓT

DIETETYKA SPORTOWA

Procesy biochemiczne zachodzące podczas spożywania pokarmów. Zmiany biochemiczne zachodzące w wybranych narządach i mięśniach podczas wysiłku.


Spis treści rozdziału - tutaj kliknij

Procesy trawienia w jamie ustnej
Procesy trawienia w żołądku
Procesy trawienia w jelicie cienkim
Zmiany biochemiczne zachodzące w wybranych narządach i mięśniach pod wpływem wysiłku fizycznego i sportowego
Znaczenie odżywiania sportowców

 

Proces trawienia w jamie ustnej

   

   W przewodzie pokarmowym odbywa się fizyczna i chemiczna przeróbka produktów pokarmowych, która ma na celu tak przygotować pokarm, żeby nadawał się do wchłonięcia do wnętrza ustroju. Proces ten nazywamy trawieniem. W procesie tym uczestniczy nie tylko przewód pokarmowy, lecz również znajdujące się tam enzymy.
Trawieniu wymagają związki wielkocząsteczkowe do których zaliczamy; białka, tłuszcze i cukry złożone. Proste związki organiczne, jak aminokwasy, cukry proste, sole, woda tej przeróbki przed wchłonięciem do organizmu nie wymagają. Wspomniane związki wielkocząsteczkowe ulegają rozpadowi na cząsteczki mniejsze za pomocą enzymów w procesie hydrolizy. Pierwszym etapem trawienia jest jama ustna, gdzie działa enzym amylaza, a następnymi etapami są; żołądek, gdzie przede wszystkim działają enzymy grupy proteaz i lipaz oraz jelito cienkie.
Trawienie w jamie ustnej

   Proces trawienia rozpoczyna sie w jamie ustnej, gdzie pokarm ulega dokładnemu rozdrobnieniu i wymieszaniu ze śliną. Ilość śliny zależy od ilości i rodzaju pokarmu. Pokarmy suche i kwaśne wywołują obfitsze wydzielanie śliny niż wilgotne, czy o smaku obojętnym. Wydzielanie śliny odbywa się też na widok smacznej potrawy, czy nawet na samą myśl o niej, gdyż działają tu bodźce nerwowe.
  Rozdrobnienie ma na celu nie tylko ułtwienie połykania przeżutego pokarmu, lecz przede wszystkim wytworzenie największej powierzchni styku z substancjami trawiącymi, dzięki czemu enzymy mają największy dostęp i mogą szybciej hydrolizować składniki wielkocząsteczkowe pożywienia.
Zatem pierwszym etapem trawienia jest jama ustna, w której pod wpływem bodźców smakowych, węchowych lub psychicznych wydziela się w drodze odruchowej ślina, która poza całym szeregiem różnych składników chemicznych (ok. 20) zawiera amylazę, która jest enzymem hydrolizujacym tylko skrobię oraz glikogen.
  Amylaza działa przy optimum pH wynoszącym od 6,8 do 7,0 i katalizuje hydrolizę skrobi do dekstryn. Gdy jej działanie trwa dostatecznie długo, rozkładu skrobi do maltozy.
  W jamie ustnej istnieją najlepsze warunki do zapoczątkowania trawienia cukrowców złożonych.
  Ślina nie zawiera enzymów rozkładajacych tłuszcze, białka i dlatego te składniki pożywienia ulegają w jamie ustnej tylko rozdrobnieniu, a ich hydroliza następuje dopiero w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego.

Do góry


 

Procesy trawienia w żołądku

   

  Żołądek nalezy traktować jako rozszerzenie przewodu pokarmowego, którego początek zaczyna się na końcu przełyku tzw. wpustem, a zakończony jest odźwiernikiem. Pokarm który przejdzie do żołądka zostaje wymieszany z sokiem trawiennym wydzielonym przez błonę śluzową żoładka (w soku żołądkowym znajduje się ok. 0,6 % kwasu solnego, 99 % wody, resztę stanowią białka; pH kwasu żołądkowego wynosi od 0,9 do 1,5)

  Wymieszany pokarm z kwasem solnym obniża silnie pH inaktywując równocześnie amylazę śliny, która w nowych warunkach przestaje być aktywną. Dalszy rozkład skrobi czy glikogenu zachodzi w następnych odcinkach przewodu pokarmowego.
  W żołądku zostaje zapoczątkowane trawienie białka pod wpływem pepsyny, dla której środowisko soku żołądkowego stwarza optymalne warunki dla jej aktywności. Pepsyna atakuje, z małymi wyjątkami, wszystkie białka. Białka w żołądku nie ulegają całkowitej hydrolizie, lecz częściowej, gdyż tworzy się mieszanina peptydów o różnej masie cząsteczkowej.
  W żołądku znajduje się też enzym lipaza, występująca w niewielkich ilościach. Lipaza rozkłada tłuszcze, lecz w środowisku kwaśnym nie jest aktywna i dlatego tłuszcze po ogrzaniu i wymieszaniu z treścią żoładkową przechodzą nie zmienione do następnych odcinków przewodu pokarmowego.
  W kwaśnym środowisku żołądka ulegają zniszczeniu bakterie, które dostają się z pokarmem do ustroju. Jest to obrona organizmu przed zakażeniem przewodu pokarmowego. Żołądek, dwunastnica i górne odcinki jelita cienkiego są prawie wolne od bakterii. Płyny przechodzą do jelit bez zatrzymywania się w żołąadku.
  Pokarm z żołądka przechodzi do dwunastnicy, gdzie zostaje zobojętniony przez soki wydzielane przez gruczoły trzustki i wątroby.

Do góry


 

Procesy trawienia w jelicie cienkim

   

  Zobojętniona w dwunastnicy treść pokarmowa, po przejściu do jelita cienkiego ulega dalszej hydrolizie. Hydroliza zachodzi dzieki enzymom soku trzustkowego, które rozkładają wszystkie grupy substancji pokarmowych. Do grupy enzymów hydrolizujących białka należy przede wszystkim trepsyna; tłuszcze hydrolizuje lipaza; cukrowce - amylaza i maltaza, a kwasy nukleinowe - rybonukleaza.

  Wątroba wydziela żółć, która wpływa do dwunastnicy. W skład żółci wchodzą różne związki chemiczne, głównie bilirubina i kwasy żółciowe, które posiadają istotne znaczenie przy trawieniu i wchłanianiu tłuszczów. Kwasy tłuszczowe są emulgatarami tłuszczów przez co utrzymują je w postaci drobnej zawiesiny. Takie rozdrobnienie tłuszczu ułatwia działanie lipazy trzustkowej. Dzięki zemulgowaniu, niektóre cząsteczki tłuszczów mogą być bezpośrednio wchłonięte do organizmu przez ścianę jelit, inne zostają wchłonięte po hydrolizie za pomocą lipazy trzustkowej, w postaci glicerolu oraz nierozpuszczalnych w wodzie wyższych kwasów tłuszczowych.
  Podsumowując, w dwunastnicy zachodzi trawienie wszystkich produktów pokarmowych, a ostateczny rozkład odbywa się w jelicie cieńkim. W jelicie cienkim znajduje się sok jelitowy zawierający szereg enzymów prowadzących rozkład peptydów do aminokwasów, a dwucukrowców do cukrów prostych. Jedynie celuloza nie rozkłada się, gdyż w ludzkim przewodzie pokarmowym brak jest enzymu hydrolizującego celulozę. Celuloza spełnia jednak rolę balastu i wzmaga perystaltykę, czyli ruch robaczkowy jelita.
  Po zakończeniu procesów trawienia, w fazie końcowej, tzn. w jelicie cienkim znajdują się aminokwasy jako hydrolizaty białek, cukry proste, zemulgowane i rozłożone tłuszcze oraz inne proste związki chemiczneprzygotowane do wchłonięcia przez organizm.
Rola wątroby w metaboliźmie
  Większość przemian rozpadu i syntezy chemicznej jaka ma miejsce w żywym organiźmie zachodzi w wątrobie. W wątrobie odbywają się różnorodne przemiany biochemiczne, w wyniku których dochodzi do transformacji chemicznej większości przyswojonych przez ustrój produktów. Substancje drobnocząsteczkowe zawarte w pokarmach, jak również produkty hydrolizy białek, tłuszczów i cukrów dostają się do wątroby z krwią wrotną i tam ulegają przemianom.
  Cukry proste po fosforylacji wchodzą do przemian glikolitycznych, czy też przekształcone w glikogen są magazynowane w organiźmie. Glikogen, w miarę potrzeby, zostaje przekształcony w postać wolnej glukozy, która przechodzi do tkanek obwodowych.
  Glicerol i kwasy tłuszczowe służą do syntezy tłuszczów właściwych i złożonych. Aminokwasy stanowią material do budowy białek względnie po transformacji, mogą służyć do budowy cukrów lub kwasów tłuszczowych.
  W okresie gdy ustają procesy wchłaniania z przewodu pokarmowego, wątroba moblizuje swoje rezerwy, szczególnie energetyczne. należy pamiętać, że tylko wątroba ma zdolność przejściowego magazynowania i oddawania do krwioobiegu wolnej glukozy.

Do góry


 

Zmiany biochemiczne zachodzące w wybranych narządach i mięśniach pod wpływem wysiłku.

   

  Zmiany biochemiczne zachodzące watrobie
W czasie pracy fizycznej, jak równiez podczas dłuższego treningu, następuje zwiększone zapotrzebowanie organizmu na glukozę. W takiej sytuacji nagromadzony w watrobie glikogen rozpada się stopniowo do glukozy i przechodzi do krwi. Rozpad glikogenu następuje szczególnie przy treningach i wysiłkach długotrwałych. Zjawisko to trwające przez dłuższy okres czasu jest niekorzystne, ponieważ z ubytkiem cukru zmniejsza się proces fosforylizacji oraz następuje obniżenie poziomu glukozy we krwi, a tym samym nie może być w należytym stopniu zaspokojone zapotrzebowanie mięśni na glukozę. Chcąc zapobiec obniżeniom poziomu cukru, sportowców wykonujących długotrwały wysiłek dokarmia się glukozą.
  Umięjętnie prowadzony trening prowadzi do korzystnych zmian w wątrobie, a mianowicie obserwuje się wzrost poziomu glikogenu w stosunku do organizmu nie wytrenowanego, jak również następuje większe zaktywizowanie układów enzymatycznych, działających w zakresie przemian tłuszczowych, białkowych i cukrowych. Dzięki treningowi organizm adaptuje się do możliwości zwiększenia zapasu substancji energetycznych oraz jest zdolny do zwiększenia aktywności przemian podczas pracy i resyntezy podczas wypoczynku.
  Zmiany biochemiczne zachodzące w sercu
  W wyniku treningu wyraźnym zmianom ulega przede wszystkim serce. Pod wpływem treningu, w mięśniu sercowym wzrasta poziom mioglobiny, co sprzyja pracy szczególnie w warunkach niedostatecznego zaopatrzenia ustroju w tlen. Dzięki wzrostowi mioglubiny w mięśniu sercowym wskutek treningu, może nastąpić wzrost intensywnosci procesów utleniajacych i to nawet dwukrotnie, np. kwasu mlekowego czy glukozy we krwi.
  Wiadomym przejawem treningu jest fizjologiczny przerost mięśnia sercowego, który nie zawsze jest trwały i może cofnąc się po zaprzestaniu treningu.

Do góry


 

Znaczenie odżywiania sportowców

   

  Sportowiec, podobnie jak każda inna osoba pracująca fizycznie, wymaga w swoim pożywieniu więcej kalorii aniżeli osobnicy nie pracujacy fizycznie. W żywieniu sportowca należy przede wszystkim pokryć wydatek energetyczny, na który składa się cała przemiana podstawowa, praca wykonana podczas treningu czy zawodów oraz wszystkie czynności pozasportowe. Odpowiednio należy kierować się następującymi wskazówkami;

  • Zapotrzebowanie kaloryczne zawodnika wynosi od 3000 do 4500 kalorii i taką ilość należy pokryć produktami spożywczymi. Podczas ustalania zapotrzebowania energetycznego dla osób uprawiających sport, należy dążyć do ustalenia indywidualnej normy kalorycznej, gdyż ilość ta zależy nie tylko od wykonywanego wysiłku fizycznego, lecz również od wzrostu i wagi ciała.
      W higienie żywienia należy zadbać również o właściwy podział składników pożywienia na białka, tłuszcze i cukry. Przyjmuje się, że zapotrzebowanie na odpowiednie składniki pożywienia wynoszą;

    • białko - średnio od 100g do 150 g,
    • tłuszcz - od 80g do 100 g,
    • cukrowce - od 600 do 800 g,
    • dodatkowo należy uwzględnić w produktach dobowe zapotrzebowanie na witaminy i sole mineralne.
  • Posiłki należy tak rozłożyć, że śniadanie winno zawierać połowę wartości kalorycznej pożywienia całodziennego, a pokarmy winny być szybko i łatwo przyswajalne.
  • Należy unikać wykonywania wysiłku fizycznego, kiedy trwa jeszcze proces trawienia. Trening winno rozpoczynać się dopiero po dwóch lub trzech godzinach po spożyciu posiłku. Pragnienie należy gasić płynami ciepłymi, albo o temperaturze pokojowej. Unikać wód gazowanych oraz napojów z lodem.
  • Posiłki winny być spożywane w stanie odprężenia, w nastroju pogodnym i przyjemnym, gdyż stan psychiczny wpływa na przebieg trawienia. Pokarm należy dokładnie rozdrobnić w jamie ustnej, w celu zwiększenia jego powierzchni dla umożliwienia działania enzymów rozkładających go na proste elementy.

Do góry


   

 

 (C) 2010 - 2013 Wydział Przyrodniczo - Techniczny KPSW. All Rights Reserved