POWRÓT

SEMESTR V

Przebieg tworzenia publikacji drukowanej


Spis treści rozdziału - tutaj kliknij

Procesy przygotowalni poligraficznej
Źródła pozyskiwania materiałów cyfrowych
Profile barwne w procesach składu i reprodukcji
Techniki drukowania


 

Procesy przygotowalni poligraficznej

   

    Czynności, które w poligrafii określa się ogólnie przygotowaniem do druku w istocie składają się z wielu procesów technologicznych zmierzających do powstania form kopiowych lub drukowych dla różnych technik drukowania. Ze względu na to, że rozwój poligrafii w ostatnich 40 latach dotyczył w największej mierze sporządzania form drukowych obok technologii tradycyjnych pojawiły się całkiem nowe technologie, systemy i standardy. Efektem tej "rewolucji w przygotowalni poligraficznej" jest m.in.:

  • praktyczny zanik składu gorącego - zecerskiego, linotypowego, monotypowego, itp.,
  • praktyczny zanik techniki drukowania typograficznego,
  • bardzo duże ograniczenie zastosowania fotoreprodukcji,
  • "wyprowadzenie" przygotowalni poligraficznej z drukarni do redakcji, wydawnictw, studiów graficznych, itp..

Tym samym przestał w praktyce istnieć tradycyjny podział na:

  • procesy wydawnicze,
  • procesy składania tekstów,
  • procesy reprodukcyjne,
  • procesy montażu ręcznego.

   Na obecnym poziomie rozwoju technologii wszystkie procesy poczynając od redakcji technicznej, a kończąc na wytwarzaniu form kopiowych (Computer to Film) lub form drukowych (Computer toPlate) noszą nazwę Przygotowania do Drukowania lub Prepress. Do etapu tego zaliczyć można również wszelkie czynności przygotowawcze prowadzące do wykonania wydruków cyfrowych. Można więc dokonać nowego aktualnego podziału procesów zachodzących w przygotowalni poligraficznej na:

  • planowanie technologiczne i techniczne publikacji - obejmujące wszelkie procesy organizacyjne, przygotowawcze oraz procesy wydawnicze,
  • przygotowanie materiałów tekstowych - wszelkiego rodzaju cyfrowe operacje obejmujące opracowanie, łamanie i formatowanie tekstów,
  • przygotowanie materiałów ilustracyjnych - przetworzenie wszelkiego rodzaju oryginałów metodami tradycyjnymi (fotoreprodukcja) lub współczesnymi cyfrowymi (skanowanie) pod kątem sporządzenia form kopiowych, drukowych czy drukowania cyfrowego,
  • wykonanie impozycji i proofingu - wszelkie czynności prowadzące do makietowania użytków, odpowiedniego ich rozmieszczenia, wykonania proofingu, korekty i kontroli jakości,
  • naświetlanie form kopiowych, drukowych lub wykonywanie wydruków cyfrowych.

   Faza planowania technologicznego produkcji pomimo, że odbywa się jeszcze przed jej rozpoczęciem ma kluczową rolę w procesie technologicznym, rzutuje bezpośrednio na jakość, koszt wykonania, termin wykonania, itp.. Z tego powodu opracowanie technologiczne produktu powierza się tylko doświadczonym poligrafom, których wiedza i doświadczenie pozwalają na optymalne opracowanie procesu. Technolog planując produkcję i sporządzając dokumentację technologiczną wykonuje m.in. następujące czynności:

  • ustala parametry produktu poligraficznego,
  • sporządza alternatywne schematy technologiczne procesu wykonania wyrobu,
  • wybiera najbardziej optymalny sposób wykonania wyrobu,
  • dobiera materiały do produkcji wyrobu,
  • oblicza zapotrzebowanie materiałowe,
  • określa technologię sporządzenia form kopiowych oraz drukowych,
  • dobiera technikę drukowania,
  • dobiera maszynę drukującą,
  • dobiera maszyny introligatorskie i wykończające druki,
  • szacuje czas produkcji wyrobu,
  • dokonuje wstępnej i końcowej kalkulacji.

   Opracowany w ten sposób ciąg technologiczny w postaci odpowiedniej dokumentacji (obecnie prawie wyłącznie elektronicznej) trafia do produkcji i stanowi podstawę dalszych procesów. Procesy wydawnicze mogą być wykonywane w różnych instytucjach. Typowymi instytucjami zajmującymi się procesami wydawniczymi są instytucje zwane wydawnictwami. Mogą to być teżredakcje, agencje reklamowe, firmy poligraficzne czy nawet pojedyncze osoby. W typowym wydawnictwie działają dwa główne piony (działy), zwane redakcjami: redakcja merytoryczna i redakcja techniczna.

Do góry


 

Źródła pozyskiwania materiałów cyfrowych

     
   

   Na początku XXI wieku jesteśmy zalewani powodzią danych, których źródłem są; Internet, programy graficzne, kamera, aparaty cyfrowe, i digitalizacja. Jednym z istotnych problemów jest wyodrębnienie z tej powodzi różnego rodzaju informacji cyfrowych tych najbardziej istotnych i przydatnych w poligrafii. Drugim istotnym problemem jest przekształcenie tych informacji do postaci umożliwiającej ich dalsze wykorzystanie.
Na przełomie XX i XXI wieku dokonała się rewolucja w zakresie szybkich i efektywnych metod wyszukiwania informacji. Rozwój sieci, sprzętu, metod i oprogramowania komputerowego pozwala obecnie uzyskać istotne informacje w ciągu sekund lub minut. Uzyskane tą drogą informacje cyfrowe, na ogół nadają się bezpośrednio do dalszego przetworzenia.

   Problemem jest gdy ich postać nie jest zgodna z naszymi potrzebami.
Przykłady:

  • W artykule specjalistycznym znaleźlismy istotną dla nas informację w postaci wykresu. Wykres ten otrzymaliśmy drogą elektroniczną w postaci pliku graficznego. Tymczasem potrzebna jest nam zależność ilustrowana przez wykres w postaci wartości liczbowych typu (x,y). Niestety w znalezionym artykule brak jest takiej informacji. W takim przypadku wyjściem jest DIGITALIZACJA wykresu.
  • Lokalnym źródłem informacji może być dla nas przyrząd pomiarowy. Lecz co zrobić gdy, producent tego sprzętu przewidział wyjście strumienia istotnych dla nas danych, tylko na drukarkę? Pertraktacje z producentem na ten temat kończą się z reguły niepowodzeniem. W takim przypadku wyjściem jest zeskanowanie wydruku i zastosowanie programu do optycznego rozpoznawania znaków (OCR). To pozwoli uzyskać postać cyfrową.
  • W bibliotece odnaleźliśmy czasopismo z istotnym dla nas artykułem. Jak wynieść zawarte w artykule informacje z biblioteki nie wynosząc czasopisma (nasza pamięć jest ograniczona)? Jak przekształcić te informacje tak, aby mogły być dalej wykorzystane? W tym przypadku wyjściem jest wykonanie fotografii cyfrowej i dalsze opracowanie jedną z dwu wyżej wspomnianych metod.

Sprzęt

Skaner

   Skaner jest urządzeniem do rejestrowania i przetwarzania dwuwymiarowych obrazów, grafiki, rysunków, fotografii oraz tekstów na dane w formacie cyfrowym, które są następnie przesyłane do komputera. Skaner działa więc jak kopiarka, z tą różnicą, że kopia zapisywana jest w postaci obrazu cyfrowego w pamięci komputera.
   Wszystkie urządzenia służące do digitalizacji - skanery, kamery wideo, cyfrowe aparaty fotograficzne, mają kilka cech wspólnych. Przekształcają one informacje analogowe (rzeczywiste) do postaci cyfrowej, zrozumiałej dla komputera. Tworzą obrazy rastrowe, które składają się z siatki czarno-białych lub kolorowych pikseli (elementów obrazu). Odczytują - próbkują oryginalny obraz punkt po punkcie, sprawdzając przy każdym punkcie próbkowania intensywność barwy lub odcień szarości.
   Uzyskany ze skanowania obraz, można następnie poddać obróbce przy pomocy oprogramowania do edycji obrazu. Można także dokonać konwersji obrazu, przy pomocy oprogramowania do rozpoznawania tekstu, do postaci pliku tekstowego. Dodatkowo skaner służyć może do przeniesienia slajdów i negatywów do pamięci komputera. Do tego celu służą specjalne przystawki oferowane w niektórych urządzeniach. Zapewniają one dodatkowe źródło światła "zza pleców" skanowanego obiektu.
Jak działa skaner płaski?
   W typowym płaskim skanerze, oryginalny dokument umieszcza się na powierzchni skanującej (jest to płyta szklana z pokrywą zabezpieczającą dokument przed dopływem światła z zewnątrz) i podświetla się go przy pomocy lampy. Pod płytą przesuwa się wózek z lampą, lustrem, zestawem soczewek oraz odpowiednim przetwornikiem światłoczułym wykonanym w technologii CCD (Charge Coupled Device - układ ze sprzężeniem ładunkowym) lub CMOS (Complementary Metal Oxide Semiconductor – układ półprzewodnikowy wytworzony z użyciem tlenków metali). Podzespołem odpowiedzialnym w największym stopniu za jakość skanowanych obrazów jest właśnie przetwornik współpracujący z odpowiednią lampą. Element ten odpowiada za rejestrowanie tego co znajduje się na szybie urządzenia.
   W przypadku CCD używana jest tzw. zimna lampa katodowa, dająca światło zbliżone do naturalnego. Światło odbite od oryginału dokumentu, przechodzi przez układ luster i soczewek, które kierują je do tablicy detektorów. Detektory CCD odczytują każdą linię punktów oraz rejestrują dla nich parametry jasności i kolor. Czujniki te mają stosunkowo dużą głębię ostrości sięgającą kilku cm. Dzięki temu z powodzeniem udaje się zeskanować grubą książkę bez nadmiernego dociskania jej do szyby.

   Wielkością charakteryzującą skaner jest rozdzielczość. Liczba cząstek światłoczułych pojedynczego modułu CCD pozwala na określenie parametru maksymalnej rozdzielczości optycznej skanera. Jeśli zatem na powierzchni 2.54 cm (= 1 cala) układu występuje 600 cząstek światłoczułych, to rozdzielczość takiego urządzenia wynosi 600 dpi (dots per inch - punktów na cal). Im większa jest rozdzielczość skanera, tym dokładniej odtwarzany jest obraz poddawany skanowaniu.

Aparat cyfrowy

   Fotograficzne aparaty cyfrowe z punktu widzenia sposobu działania są połączeniem klasycznych "analogowych" aparatów i skanera. W konstrukcji aparatów cyfrowych znajdziemy elementy charakterystyczne dla obu wspomnianych urządzeń. Z aparatu pochodzi układ optyczny skupiający światło na światłoczułym elemencie. Ze skanera pochodzi sposób zamiany obrazu na zapis cyfrowy.
   Obecnie w aparatach stosuje się płytki CCD o przekątnych 1, 2/3 lub 1/3 cala. Układ pomiarowy aparatu dobiera najbardziej optymalne parametry naświetlenia (wartość przesłony i czas otwarcia migawki). Czułość sensorów CCD odpowiada czułości 100 - 400 ASA i w wielu przypadkach jest zmienna "dopasowując" się do warunków oświetlenia.

   Cyfrowa postać zdjęcia przechowywana jest w pamięci aparatu lub na wymiennych nośnikach tzw. kartach pamięci. Ze względu na stosunkowo duże rozmiary danych opisujących poszczególne zdjęcia poddawane są kompresji, najczęściej stratnym algorytmem JPEG. Większość aparatów umożliwia dokonanie wyboru rozdzielczości oraz stopnia kompresji zapamiętywanych zdjęć. Silniejsza kompresja pozwala na przechowanie większej ilości zdjęć na karcie pamięci, ale będą się one charakteryzować gorszą jakością. Zarejestrowany obraz cyfrowy możemy natychmiast po wykonaniu skontrolować na ekranie ciekłokrystalicznego monitora znajdującego się najczęściej na tylniej ściance aparatu, możemy obejrzeć na ekranie telewizora lub przesłać do komputera.

Oprogramowanie

Optyczne rozpoznawanie tekstu - OCR (Optical Character Recognition)

   Program do OCR jest niezbędny aby z zeskanowanego dokumentu uzyskać tekst w postaci zrozumiałej przez komputer, nadającej się do dalszej edycji. Bezpośrednio po skanowaniu, dokument może być odczytany na ekranie monitora, lecz w pamięci komputera istnieje on jako obrazek (zbiór pikseli) a nie tekst nadający się do edycji.
Dopiero program do rozpoznawania tekstu, zamienia obraz na ciąg znaków ASCII, z których składa się tekst nadający się do edycji i przetworzenia w edytorze tekstu (np. edytor Word), arkuszu kalkulacyjnym (np. Excel) czy bazie danych (np. Access). Ciąg znaków może być następnie zapisany w postaci pliku tekstowego. OCR to oprogramowanie ściśle powiązane ze skanerami.
Czynności które należy wykonać korzystając z programu do OCR to:

  • Zeskanownie dokumentu, ustawiając: rozdzielczość na 300 dpi, rodzaj obrazu na czarno biały skala odcieni szarości, oraz wybierając środkowe wartości dla jasności i kontrastu.
  • Zapisanie zeskanowanego dokumentu jako pliku graficznego np. w formacie JPG.
  • Wczytanie tego pliku w programie do OCR i polecenie wykonania rozpoznawania tekstu.
  • Wynik należy zapisać w postaci pliku: TXT, DOC, XLS lub wykorzystać poprzez schowek.

Do góry


 

Profile barwne w procesach składu i reprodukcji

     
   

   Kolory w poligrafii to temat obszerny, ale można go sprowadzić do jednego podstawowego problemu: dlaczego wydrukowana publikacja wygląda często inaczej (czytaj: gorzej) niż na ekranie komputera? Przyczyny - najprostsza i najkrótsza odpowiedź tkwi w różnicy nośników, na których oglądamy daną grafikę. Ekran emituje własne światło a kartka papieru odbija światło. Dodatkowo różnice wynikają także z różnych palet barw jakich używa się do druku i do prezentacji na ekranie. Nie wchodząc w szczegóły, paleta kolorów do druku nazywa się w skrócie CMYK. Z kolei paleta kolorów do prezentacji na ekranie nosi nazwę RGB. Model RGB korzysta ze światła, natomiast model CMYK z farby drukarskiej i różnych rodzajów papieru. Z punktu widzenia teorii model CMYK jest w pewnym sensie odwrotnością modelu RGB. Dlatego wierne przedstawienie kolorów RGB na wydruku CMYK nie jest możliwe.

   Model CMYK ma podobne cechy jak model RGB. Jest on również reprezentowany za pomocą jednostkowej kostki sześciennej, z tym, że w układzie współrzędnych C,M,Y. Model ten pokazano na rysunku. Model ten jest modelem subtraktywnym i wykorzystywany jest głównie w drukarstwie. W praktyce stosowany jest model CMYK, w którym ze względów praktycznych dodatkowo uwzględnia się barwę czarną - dzięki temu uzyskuje się lepszą czerń niż w przypadku uzyskiwania czerni ze składowych C, M i Y.
   Modele RGB i CMY to modele dopełniające i można je zobrazować graficznie w ten sam sposób. Wszystkie kolory opisywane przez model CMY to te same kolory, co opisywane przez model RGB. Jest to zatem ten sam sześcian RGB, tylko widziany od przeciwległego wierzchołka - w modelu CMY współrzędne (0, 0, 0) to kolor biały, a (255, 255, 255) to kolor czarny, czyli odwrotnie niż w modelu RGB.

Jak powstają kolory w palecie CMYK?

   Dla potrzeb różnokolorowych materiałów drukowanych z palety barw CMYK można otrzymać sporo wersji kolorystycznych. Otrzymuje się je poprzez łączenie podstawowych barw CMYK-a w proporcjach od 0 do 100%. A skoro mamy cztery kolory składowe, w sumie barwa końcowa może mieć maksymalnie nawet do 400% koloru.
   Odpowiednie łączenie barw składowych CMYK pomiędzy sobą powoduje powstanie odrębnego koloru, który precyzyjnie jest definiowany przez procent użytej barwy. Na przykład jeden z odcieni ciemnej zieleni możemy stworzyć, mieszając kolory w następujących proporcjach: cyan 83%, magenta 21%, yellow 95%, black 0%. Na ekranie komputera będzie to wyglądać następująco:
   Chociaż należy pamiętać, że do odwzorowania kolorów na monitorach urządzeń elektronicznych używa się palety barw RGB, więc to, co widzimy wyżej, nigdy nie będzie dokładnie takie, jak na materiale wydrukowanym. Mieszając składowe kolorów palety CMYK, nigdy nie uzyskamy wszystkich barw występujących w przyrodzie, jednak stworzymy na tyle dużo kolorów (mowa o tysiącach), że jest to zupełnie wystarczające dla większości potrzeb drukarskich.
   Istotne okazały się także względy ekonomiczne - bardzo dużo materiałów drukowanych wykorzystuje tylko kolor czarny, na przykład książki, gazety czy czasopisma. Znacznie taniej jest drukować jednym gotowym black, niż składać go z trzech innych: cyanu, magenty i yellow.

Druk CMYK

   Druk przy użyciu palety barw CMYK wykonywany jest za pomocą tzw. metody rastra, czyli techniki polegającej na nadrukowywaniu malutkich kropek, które nasycone są w 100% swoim kolorem. Mogą mieć one różne wielkości i gęstość występowania na jednolitym podłożu. Te punkty są na tyle małe, że dostrzec je można tylko pod lupą. I właśnie o to chodzi, ponieważ wartości procentowe od 0 do 100, które może przyjmować każda z czterech barw CMYK-a, w tej technice uzyskuje się poprzez mniejsze lub większe nasycenie punktami danego koloru powierzchni drukarskiej. Jeśli podzielimy wartość powierzchni pokrytej punktami danego koloru przez wartość powierzchni tła, to uzyskamy tzw. wartość tonalną. Przykładowo, jeśli powierzchnia będzie zadrukowana całkowicie magentą, to wartość tonalna wyniesie 100%. Jeśli natomiast tło w ogóle nie będzie zadrukowane magentą, to wartość tonalna tej barwy wyniesie 0%.
   W związku z tym, że wszystkie cztery barwy są częściowo transparentne, to różne kolory uzyskuje się poprzez nakładanie się na siebie kolejnych warstw czterech składowych CMYK, wykorzystanych przy projektowaniu grafiki.

Do góry


 

Techniki drukowania

     
   

   We współczesnej przygotowalni poligraficznej system DTP obejmuje całokształt prac związanych z cyfrowym przygotowaniem materiałów do opublikowania zarówno w postaci drukowanej, jak i cyfrowej Jednakże stanowi on zaledwie część szeroko pojmowanych technologii cyfrowych stosowanych w poligrafii. Należą do nich: systemy przepływu prac (workflows), fonty, systemy reprodukcji barw (CMS), przygotowanie Postscriptów lub PDF-ów do naświetlania form CtF lub CtP. Gwałtowny rozwój nowoczesnych metod przygotowania do druku oraz samego drukowania (konwencjonalnego oraz cyfrowego) doprowadził do wielu zmian w poligrafii, która staje się coraz bardziej uzależniona od komputerów. Współczesny operator DTP może wykonywać wszystkie prace bez potrzeby opuszczania stanowiska, otrzymując gotowy wyrób o jakości nie możliwej do osiągnięcia w konwencjonalnym procesie.

   Współcześnie firmy poligraficzne zaczynają powszechnie stosować:

  • cyfrowe systemy przepływu prac,
  • wszechstronne systemy przetwarzania plików,
  • systemy sterowania zamówieniami (key-job),
  • oprogramowanie impozycyjne do zarządzania plikami PDF,
  • systemy sterowania drukarnią,
  • systemy kontaktu z klientem,
  • systemy archiwizacji danych poligraficznych,
  • inne systemy zgodne ze standardem CIP3 lub CIP4

   Klasyczny system DTP składa się z odpowiednio oprogramowanych komputerów oraz współpracujących z nimi urządzeń peryferyjnych. Nazwa DTP pochodzi od skrótu angielskich słów (Desktop Publishing). Polska nazwa techniczna to zautomatyzowane systemy składu i reprodukcji poligraficznej. Ze względu na praktycznie brak ograniczeń technologicznych we współpracy trudno mówić o określonej ilości stanowisk komputerowych. Zespoły autorsko-redakcyjne, wydawnictwa, agencje reklamowe czy operatorzy DTP mogą bez problemów kontaktować się i wymieniać dane, półprodukty i produkty w czasie rzeczywistym. W skład maszyn i urządzeń wchodzących w skład systemu DTP wchodzą:

  • komputery wraz ze specjalistycznym oprogramowaniem,
  • skanery cyfrowe,
  • drukarki,
  • urządzenia proofingowe (próba kolorów),
  • naświetlarki CtF, CtP lub CtCP,
  • profesjonalne cyfrowe aparaty cyfrowe,
  • inne urządzenia w zależności od przeznaczenia systemu (np. ploter tnący, specjalistyczne urządzenia do druku cyfrowego, itp.).

   System DTP posiada pełne możliwości w zakresie przygotowania publikacji do druku, można przy jego pomocy wykonać następujące operacje i czynności technologiczne:

  • operacje przygotowawcze związane z redakcją techniczną,
  • składanie komputerowe tekstów,
  • łamanie tekstów,
  • reprodukcja elektroniczna,
  • korekta i obróbka zeskanowanych oryginałów,
  • korekta merytoryczna, typograficzna oraz graficzna,
  • wykonanie cyfrowych odbitek proof,
  • montaż elektroniczny - impozycja,
  • przygotowanie do naświetlania,
  • wykonywanie form kopiowych CtF,
  • wykonanie analogowych odbitek proof,
  • wykonanie form drukowych typu CtP,
  • drukowanie cyfrowe (w tym wielkoformatowe)

Do góry


   

 

 (C) 2019 - 2020 Wydział Przyrodniczo - Techniczny KPSW. All Rights Reserved