POWRÓT

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM - SEMESTR II

Definicje dotyczące ekosystemu - strategie zrównoważonego rozwoju globalnego


Spis treści rozdziału - tutaj kliknij

Ekologia, przyroda, sozologia, ochrona środowiska - definicje
Ekosystem
Strategie zrównoważonego rozwoju globalnego

 

Ekologia, przyroda, sozologia, ochrona środowiska - definicje

   



Bobrowy Jar

     Ekologia - to nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody badająca wzajemne zależności pomiędzy organizmami oraz ich zespołami a środowiskiem. Inna dokładniejsza definicja podaje, że ekologia jest nauką o związkach (współzależnościach) między organizmami a otaczającym je środowiskiem. Jako nauka często korzysta z innych dziedzin badających środowisko, takich jak; chemia, gleboznawstwo, klimatologia, biogeografia, biofizyka, hydrografia, meteorologia i inne.
Ekologia jako nauka, badaniami obejmuje wiele dziedzin, zajmując się między innymi;

  • ożywionymi i nieożywionymi elementami środowiska (ekosystem),
  • środowiskiem życia organizmów (biotop),

  • badaniem ogółu organizmów jednego gatunku zamieszkującego wspólny teren,
  • wyglądem Ziemi lub jej części w której działa człowiek,
  • środowiskiem życia na Ziemi (biosfera),
  • zespołami ekosystemów,
  • całokształtem potrzeb życiowych organizmów oraz miejscem tych organizmów w obrębie zespołu lub ekosystemu.

W ostatnich dziesięcioleciach bardzo rozpowszechniło się używanie słowa ekologia, które nie nawiązuje do właściwego znaczenia tego słowa, czyli ekologii jako nauki. Często używane jest w innym znaczeniu i najczęściej określa działania na rzecz ochrony środowiska naturalnego podejmowane przez liczne zrzeszenia, organizacje i ruchy społeczne.


Góry Kaczawskie

Środowisko to najogólniej zespół wszystkich warunków zewnętrznych, w których żyją organizmy i ich zespoły np. ludzie i społeczności ludzkie. Wyróżnia się składowe środowiska;

  • nieożywione (fizyczne - czynniki abiotyczne),
  • ożywione (biologiczne - czynniki biotyczne)

Czynniki abiotyczne czyli fizykochemiczne czynniki środowiska to oddziaływanie nieożywionych elementów środowiska na organizmy poprzez temperaturę, ilość światła, ilość wody, powietrze będące źródłem tlenu, dwutlenek węgla, azotu i innych gazów, prądy, ciśnienie, ilość składników pokarmowych (makroelementów i mikroelementów), pH (odczyn), zasolenie, zawartość substancji toksycznych.

     Czynniki biotyczne to żywe składniki środowiska wywierające bezpośredni lub pośredni wpływ na siebie wzajemnie -międzygatunkowe i wewnątrzgatunkowe i na otaczające abiotyczne składniki środowiska.
Ekologia jako nauka może badać wzajemne zależności pomiędzy poszczególnymi składnikami środowiska.
Spokrewniona z ekologią jest sozologia, którą definiuje się jako naukę zajmująca się problemami ochrony przyrody i jej zasobów, m.in. w celu zapewnienia trwałości ich użytkowania. Sozologia obejmuje zagadnienia wpływu gospodarki człowieka, zwłaszcza przemysłu na środowisko fizyczne (powietrze, woda, gleby) i przyrodę żywą a także wskazuje sposoby zapobiegania antropogenicznym zaburzeniom stosunków przyrodniczych (tzw. sozotechnika).
Ochrona środowiska to zespół działań mających na celu racjonalne gospodarowanie zasobami przyrodniczymi, elementami środowiska, przeciwdziałanie lub zapobieganie zjawiskom lub stanom uciążliwym dla środowiska bądź powodującym jego zniszczenie, uszkodzenie, zanieczyszczenie, zmiany cech fizycznych lub charakteru elementów przyrodniczych, przywracanie środowiska lub jego poszczególnych elementów do właściwego stanu. Obecnie koncepcja ochrony środowiska zakłada nie tylko bierne, lecz także aktywne kształtowanie środowiska i racjonalne gospodarowanie zasobami przyrody.
Przyroda oznacza świat materialny otaczający człowieka, podlegający nieustannej przemianie wskutek działania procesów chemicznych, fizycznych oraz krążenia materii i energii. Przyrodę podobnie jak środowisko reprezentuje przyroda nieożywiona - martwa; ukształtowanie powierzchni, skały, surowce mineralne, gleby, wody i przyroda ożywiona - żyjąca obejmująca wszystkie organizmy żywe.

Do góry


 

Ekosystem

   



Ekosystem oczka wodnego

"Ekosystem - układ ekologiczny złożony z biotopu (nieożywione środowisko fizyczne) i zasiedlającej go biocenozy (część żywa) w którym zachodzą charakterystyczne procesy i przemiany energetyczne (obieg materii). Przykładem ekosystemu jest oczko wodne lub jezioro."
Największym światowym ekosystemem jest biosfera, którą definiuje się jako strefę kuli ziemskiej zamieszkałą przez wszystkie organizmy żywe, wraz z ich wzajemnymi powiązaniami. Biosfera obejmuje litosferę (skorupę ziemską), hydrosferę (wody) i atmosferę (powietrze). Granice biosfery nie są jednoznacznie określone, większość organizmów żyje do ok. 100 m wysokości w atmosferze, 150 m w głąb wody i 3 m w głąb gleby.
W tym największym ekosystemie możemy wyróżnić mniejsze ekosystemy w których zachodzi wymiana między jej częścią żywą - biocenozą, a nieożywioną - biotopem.

Biocenoza - z greckiego bios życie i koinós wspólny - zespół populacji organizmów roślinnych (fitocenoza), zwierzęcych (zoocenoza) i mikroorganizmów danego środowiska (biotopu), należących do różnych gatunków, ale powiązanych ze sobą różnorodnymi czynnikami ekologicznymi i zależnościami pokarmowymi, tworzących całość, która pozostaje w przyrodzie w stanie homeostazy (czyli dynamicznej równowagi).
Biotop to nieożywione środowisko fizyczne.
Biocenoza oraz biotop razem tworzą ekosystem.



Elementy ekosystemu

     Istnieje wiele typów ekosystemów, najogólniej podzielić można je na ekosystemy wodne oraz lądowe. Na naszej planecie przeważają ekosystemy wodne, woda pokrywa bowiem 2/3 jej powierzchni. Wśród ekosystemów wodnych, wyróżniamy ekosystemy morskie oraz słodkowodne. Ekosystemy słodkowodne można z kolei podzielić na ekosystemy wód płynących oraz stojących. Przykładami ekosystemów wód płynących są rzeki, strumyki, czy potoki, natomiast przykładami ekosystemów wód stojących są jeziora, stawy, lub bagna. Ekosystemy lądowe mają zupełnie inny charakter niż wodne. Najważniejszymi czynnikami, kształtującymi życie na lądzie są temperatura oraz dostępność wody. Przykładami ekosystemów lądowych są między innymi lasy, łąki, lub torfowiska.
Każdy w pełni rozwinięty ekosystem składa się z elementów:

  • abiotycznych (nieożywionych),
  • biotycznych (żywych).

Elementami abiotycznymi są;

  • woda,
  • gleba,
  • gazy atmosferyczne (tlen, azot, dwutlenek węgla),
  • rzeźba terenu,
  • klimat,
  • temperatura.

Tworzą one biotop czyli nieożywioną część ekosystemu.
Elementy biotyczne to;

  • wszystkie żywe organizmy ( rośliny i zwierzęta ) pozostające między sobą w różnego rodzaju zależnościach. Tworzą one biocenozę czyli ożywioną część ekosystemu.

Struktura i funkcjonowanie ekosystemu
Każdy ekosystem naturalny stanowi układ otwarty i funkcjonuje dzięki przepływowi energii i krążeniu materii. Wszystko to jest możliwe wtedy, gdy dociera do niego energia słoneczna. Nie cała docierająca energia zostaje skumulowana w organizmach. Część z niej wykorzystywana jest do podstawowych procesów metabolicznych i budowy własnych struktur organizmów, pozostała część tracona jest bezpowrotnie w postaci ciepła.
Energia przepływa jednokierunkowym strumieniem w układzie otwartym. Natomiast materia krąży w ekosystemie w obiegu zamkniętym. Krążenie materii w ekosystemie jest uwarunkowane istnieniem poziomów troficznych.
Struktura troficzna każdego ekosystemu jest zazwyczaj taka sama.
Wyróżnia się w niej:

  • producentów, czyli organizmy autotroficzne, które są zdolne do wytwarzania materii organicznej w procesie fotosyntezy (rośliny zielone i bakterie fotosyntetyzujące) oraz chemosyntezy (bakterie chemosyntetyzujące),
  • konsumentów, czyli organizmy heterotroficzne, niezdolne do wytwarzania związków organicznych z nieorganicznych, a przystosowane do pobierania gotowej materii organicznej; należą tu wszystkie zwierzęta,
  • reducentów (destruentów), czyli grupę organizmów heterotroficznych, które odżywiają się martwą materią organiczną i rozkładając ją na proste związki nieorganiczne dostarczają je roślinom zielonym; należą tu głównie bakterie i niektóre grzyby.



Struktura ekosystemu

Każdy organizm aby mógł prawidłowo rozwijać się i rozmnażać musi mieć wystarczający dostęp do korzystnych dla siebie warunków i substancji odżywczych. O warunkach rozwoju organizmów dla większości organizmów decyduje; temperatura, nasłonecznienie, obecność tlenu, kwasowość, gospodarka jonowa, prąd wodny, napięcie powierzchniowe.
Temperatura - jest czynnikiem, od którego zależy występowanie w danym miejscu odpowiedniego gatunku organizmów. Jest bardzo istotnym czynnikiem mającym duży wpływ na rozwój życia. Zbyt wysoka temperatura jak i zbyt niska jest barierą, która nie pozwala na rozwój życia. Większość organizmów żyjących na naszej planecie żyje w strefach geograficznych, w których średnie temperatury mieszczą się pomiędzy 0 a 30 stopniami Celsjusza. Dla każdego gatunku określa się najniższą wartość temperatury, tak zwane minimum, poniżej której umierają z wychłodzenia i najwyższą możliwą wartość temperatury, czyli maksimum, powyżej którego organizmy giną. Optimum termiczne zawiera się pomiędzy tymi skrajnymi temperaturami.
Nasłonecznienie, czyli obecność światła jest czynnikiem, który ma podstawowe znaczenie przede wszystkim dla roślin samożywnych żyjących w wodzie, ale także dla zwierząt, zwłaszcza posługujących się wzrokiem. Promieniowanie słoneczne to najważniejsze źródło energii na Ziemi, od którego zależy istnienie wszelkiego życia na naszej planecie. Promieniowanie słoneczne ma bardzo szeroki zakres. Jednak tylko niewielki wycinek tego promieniowania, czyli światło widzialne, aktywne w procesie fotosyntezy, może być wykorzystane przez organizmy żywe.
Tlen jest "życiodajnym" składnikiem atmosfery, gdyż 99% wszystkich organizmów żyjących na Ziemi, to organizmy tlenowe. Tlen jest niezbędny tym organizmom do normalnego funkcjonowania, a utlenianie substancji odżywczych zmagazynowanych w komórkach (cukry, tłuszcze, glikogen i inne) dostarcza organizmom energię niezbędną do podtrzymania wszystkich ważnych funkcji życiowych. Dzieje się tak wśród organizmów żyjących na lądzie jak i w wodzie. Tlen w wodzie pochodzi z wymiany z atmosferą lub z fotosyntezy roślin zielonych i sinic.
Kwasowość wody (pH) Organizmy wodne mają w stosunku do pH określony zakres tolerancji i zakres optimum. Zmiana pH wpływa na transport jonów przez błony komórkowe. Do najważniejszych pośrednich oddziaływań pH należy jego wpływ na równowagę w układzie wapń-kwas węglowy, na dysocjację amoniaku i na rozpuszczalność jonów metali, a szczególnie jonów glinu, których ilość znacznie wzrasta w przypadku zakwaszenia zbiorników wodnych. Rozmaite gatunki wycofują się z zakwaszonych zbiorników na skutek łącznego działania stresu kwasowego i toksyczności glinu.
Gospodarka jonowa - życie wielu organizmów wymaga optymalnego stężenia jonów w środowisku. Brak niektórych jonów w środowisku powoduje zmiany, które prowadzą do nieprawidłowego wzrostu organizmów. Przykładem jest wapń. Bezpośredni wpływ wapnia może mieć decydujące znaczenie dla organizmów o silnie zwapniałych skorupach lub szkieletach zewnętrznych. Ulegają one całkowitemu stwardnieniu tylko w wodzie bogatej w wapń. W ubogiej w wapń wodzie np. pancerz raka pozostaje zbyt miękki i kleszcze nie w pełni twardnieją.
Prąd wodny - jest czynnikiem powodującym mieszanie się wody . W zbiornikach jest on wywołany różnicą gęstości wody i działaniem wiatru. W wodach płynących prąd jest jednokierunkowy a szybkość prądu zależy od wielkości spadku, szorstkości podłoża oraz głębokości i szorstkości łożyska.
Napięcie powierzchniowe - obecność dużego napięcia powierzchniowego jest czynnikiem sprzyjającym dla funkcjonowania pewnej wyspecjalizowanej grupy organizmów (neuston). Organizmy neustonowe mogą przyczepiać się do błonki powierzchniowej i przemieszczać się po jej powierzchni graniczącej z wodą i graniczącej z atmosferą.

Do góry


 

Strategie zrównoważonego rozwoju globalnego

   

     Rezolucja Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej dnia 2 marca 1999 zobowiązała Rząd do przedłożenia w terminie do 30 czerwca 1999 roku stosownego dokumentu określającego kierunki rozwoju kraju w okresie do 2025 roku. Rezolucja podkreśla, że "... pojęcie "zrównoważonego rozwoju" oznacza taki model rozwoju, w którym zaspokajanie bieżących potrzeb społecznych oraz potrzeb przyszłych pokoleń traktowane będzie równoprawnie..." oraz wyraża oczekiwanie Sejmu, że Strategia "...łączyć będzie, w sposób harmonijny, troskę o zachowanie dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego narodu z postępem cywilizacyjnym i ekonomicznym, będącym udziałem wszystkich grup społecznych"

     Definicja rozwoju zrównoważonego (Sustainable Development), zdecydowanie różna od czysto ekonomicznej definicji zrównoważonego wzrostu gospodarczego, po raz pierwszy została podana w Raporcie Brutland "Nasza Wspólna Przyszłość" i w ślad za tym Raportem w "Agendzie 21".
W Raporcie tym pojęcie zrównoważonego rozwoju zdefiniowano jako prawo do zaspokojenia aspiracji rozwojowych obecnej generacji bez ograniczania praw przyszłych pokoleń do zaspokojenia ich potrzeb rozwojowych. Definicja ta wskazuje, że rozwój gospodarczy i cywilizacyjny obecnego pokolenia nie powinien odbywać się kosztem wyczerpywania zasobów nieodnawialnych i niszczenia środowiska, dla dobra przyszłych pokoleń, które też będą posiadały prawa do swego rozwoju.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w Artykule 5 określa, że:

  • "Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju".
  • Pojęcie zrównoważonego rozwoju zdefiniowano w ustawie o ochronie i kształtowaniu środowiska z dnia 31 stycznia 1980 roku (Dz.U. 94.49.196, z późn. zm.). W artykule 3.3a stwierdza się, że: rozwój zrównoważony, to taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym w celu równoważenia szans dostępu do środowiska poszczególnych społeczeństw lub ich obywateli - zarówno współczesnego, jak i przyszłych pokoleń - następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych.

     Z definicji ustawowej i z zasady Konstytucyjnej wynika zatem, że wszelkie procesy i działania społeczno-gospodarcze prowadzone na terenie Polski, a w związku z tym również określające i stymulujące je strategie, programy i plany rozwoju gospodarczego, rozwoju społecznego, czy ochrony środowiska i jego zasobów powinny być ze sobą logicznie zintegrowane i wzajemnie powiązane celami, zadaniami oraz instrumentami wdrażania, lokując się w jednolitym, strategicznym nurcie rozwoju zrównoważonego. W konsekwencji logiczne jest przyjęcie założenia, że dokumenty tego typu nie tylko muszą być kompatybilne pomiędzy sobą, ale też wzajemnie się uzupełniać, w spójnych ramach nakreślonych przez zwartą Strategię Zrównoważonego Rozwoju Polski do roku 2025, zgodnie z postulatem Sejmu RP wyrażonym w Rezolucji z dnia 2 marca 1999 roku.

Uwarunkowania międzynarodowe
Strategia Zrównoważonego Rozwoju Polski powinna również uwzględniać uwarunkowania międzynarodowe, a w szczególności:

  • wytyczne dla globalnego rozwoju zrównoważonego zawarte w przyjętej przez Polskę Deklaracji z Rio de Janeiro i w Agendzie 21, z czerwca 1992 roku,
  • założenia określone przez V Program w zakresie ochrony środowiska i rozwoju zrównoważonego Unii Europejskiej, członkostwo w której stanowi nadrzędny priorytet polityczny kraju,
  • zalecenia Programu transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), której Polska jest członkiem,

oraz przyjęte przez Polskę

  • decyzje Komisji Trwałego Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych (UN CSD)

Zasady zawarte w Deklaracji z Rio de Janeiro.
     Przyjęta przez Rządy podczas Konferencji ONZ "Środowisko i Rozwój" (UN CED)w Rio de Janeiro w czerwcu 1992 roku Deklaracja w sprawie Środowiska i Rozwoju potwierdziła aktualność Deklaracji Konferencji ONZ w sprawie środowiska człowieka oraz określiła 27 generalnych zasad globalnego zrównoważonego rozwoju.
Deklaracja z Rio i powyższe zasady zostały uzupełnione o zbiór 2.500 rekomendacji dla Państw, Rządów, organizacji międzyrządowych i międzynarodowych oraz dla społeczeństw, pod nazwą "Agenda 21 - plan działań dla zrównoważonego rozwoju globalnego na wiek XXI". Zbiór ten, znany bardziej jako "Agenda 21", stanowi wytyczne dla opracowania regionalnych, narodowych i lokalnych strategii zrównoważonego rozwoju. Agenda 21 podzielona została na cztery sekcje, z których każda dotyczy osobnych, choć zintegrowanych ze sobą sfer rozwoju, tzn.:

  • sfery ekonomicznej i społecznej,
  • sfery zasobów naturalnych, ich racjonalnego wykorzystywania i ochrony,
  • roli głównych grup społecznych, realizatorów rozwoju zrównoważonego,
  • sfery instrumentów realizacji rozwoju zrównoważonego.

obejmujących łącznie 40 rozdziałów.
     Każdy z poziomów realizacji rozwoju zrównoważonego; globalny, regionalny, narodowy i lokalny, posiada w Agendzie 21 inny rodzaj rekomendacji, dostosowanych do problemów rozwoju charakterystycznych dla tego poziomu, wymaga innego instrumentarium, a także włączenia do realizacji innych aktorów.
Dlatego też dla krajowej strategii rozwoju zrównoważonego, określonej na ćwierćwiecze i obejmującej specyficzne dla Polski problemy ekologiczne, ekonomiczne i społeczne, w znacznej mierze związane ze spuścizną po 45 latach gospodarki centralnie zarządzanej, bezpośrednie zastosowanie będzie mieć tylko część zasad i część rekomendacji z Rio.
Do sukcesów w realizacji Polityki Ekologicznej Państwa, które będą miały bezpośrednie przełożenie na wdrażanie zasad rozwoju zrównoważonego, należy zaliczyć:

  • stworzenie niezbędnych podstaw prawnych dla racjonalnego gospodarowania zasobami odnawialnymi i nieodnawialnymi środowiska oraz do ochrony środowiska przed presją spowodowaną gospodarczą działalnością człowieka,
  • stworzenie struktur instytucjonalnych zarządzania środowiskiem na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym, oraz monitorujących wdrażanie prawa,
  • ekonomizację działań w środowisku w oparciu o zasadę "użytkownik i zanieczyszczający płacą" oraz o zasadę "podwójnej korzyści" (win-win
  • stworzenie efektywnych instytucji finansowania ochrony środowiska, które nie ograniczają się tylko do tej ochrony, finansując
  • istotna redukcja ilości i jakości zanieczyszczeń wprowadzanych do środowiska oraz zauważalna poprawa jego stanu,
  • znaczące podwyższenie świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz stworzenie podstaw prawnych dla jego udziału w procesach zarządzania środowiskiem.

Rekomendowane działania na rzecz zrównoważonego rozwoju
Wymiar społeczny.
Wymiar społeczny zrównoważonego rozwoju, w warunkach polskich, musi więc obejmować:

  • gwarancje zaspokojenia podstawowych potrzeb społeczeństwa, w szczególności do bezpiecznego schronienia, zapewnienie odpowiedniego minimum biologicznego, w tym wody do picia i potrzeb sanitarnych we właściwej ilości i o właściwej jakości i zdrowej żywności w ilości zapewniającej pokrycie zapotrzebowania organizmu,
  • gwarancje ochrony przed oddziaływaniem szkodliwym dla zdrowia i życia, przede wszystkim przed toksycznym oddziaływaniem zanieczyszczeń spowodowanych działalnością gospodarczą, przed hałasem i wibracją, promieniowaniem jonizującym i niejonizującym, przed skutkami zastosowań organizmów genetycznie modyfikowanych ale też ochrony przed przestępczością,
  • gwarancje dostępności edukacji, przynajmniej w zakresie podstawowym, oraz pomocy w zakresie zdobywania wiedzy dla jednostek najzdolniejszych na wyższych poziomach kształcenia,
  • gwarancje opieki społecznej dla osób starych, niedołężnych i niepełnosprawnych, zapewniającej określone minimum socjalne oraz możliwość życia w społeczeństwie,
  • gwarancje sprawiedliwej dystrybucji dochodów i zabezpieczeń socjalnych, sprzyjających niwelowaniu różnic społecznych, zapobiegających tworzeniu się znaczących obszarów ubóstwa oraz marginalizacji jednostek i grup społecznych,
  • gwarancje dostępu do zatrudnienia, przede wszystkim poprzez generowanie nowych stanowisk pracy, wspieranie małej i średniej przedsiębiorczości, dostęp do szkoleń i kursów podnoszących kwalifikacje i zmiany kwalifikacji, dostęp do tanich kredytów,
  • sprawiedliwy dostęp do środowiska i jego zasobów, do rekreacji w zdrowym i nieskażonym środowisku,
  • nietykalność i ochronę własności prywatnej, własności państwowej i dóbr ogólnospołecznych.

Wymiar ekonomiczny.
     Wymiar ekonomiczny rozwoju zrównoważonego musi opierać się na założeniu, że dwa pozostałe wymiary tego rozwoju, tzn. wymiar społeczny i wymiar ekologiczny nie są i nie będą hamulcami postępu, natomiast są i będą jego stymulatorami, poprzez wymuszony tymi wymiarami postęp technologiczny, podnoszenie poziomu wykształcenia społeczeństwa, jego zwiększony udział w podejmowaniu decyzji i w odpowiedzialności za te decyzje, tworzenie nowych miejsc pracy, rozwój aktywności i przedsiębiorczości, wzrost efektywności wykorzystania surowców, materiałów i pracy ludzkiej, zwiększenie bezpieczeństwa.
Wymiar ekonomiczny rozwoju zrównoważonego, w specyficznych warunkach polskich, musi obejmować:

  • gwarancje wsparcia politycznego i ekonomicznego dla przedsiębiorczości indywidualnej, przede wszystkim dla rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw,
  • równe prawa i równość wobec prawa przedsiębiorstw państwowych i sektora prywatnego,
  • wspieranie przez państwo badań naukowych, rozwoju technologicznego oraz wdrożeń, mających na celu zwiększanie efektywności wykorzystywania energii, surowców i paliw mineralnych oraz opierania procesów wytwórczych na korzystaniu z zasobów odnawialnych,
  • ciągłość i niezmienność polityki finansowej, fiskalnej i inwestycyjnej państwa zapewniających konkurencyjność na rynkach krajowych i zagranicznych dla produktów czystszych ekologicznie i nowocześniejszych technologicznie,
  • gwarancje stopniowego wycofywania się państwa z subsydiowania przedsiębiorstw i produkcji nieuzasadnionej ekonomicznie i ekologicznie,
  • gwarancje wspierania politycznego, administracyjnego i finansowego produkcji czystszej oraz recyklingu odpadów i odzysku surowców,
  • zmiany trendów konsumpcji i produkcji poprzez odpowiednią politykę finansową i fiskalną oraz odpowiednią promocję z wykorzystaniem środków masowego przekazu i edukacji ekologicznej,
  • zmiany procesów i programów kształcenia nowych kadr technicznych i zarządzających w kierunku ekologizacji procesów produkcyjnych,
  • usprawnienie środków łączności i przepływu informacji, oparcie procesów decyzyjnych o właściwą informację i analizę korzyści i kosztów, w tym kosztów ekologicznych i społecznych, uspołecznienie procesów decyzyjnych.

Wymiar ekologiczny.
     Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje każdemu obywatelowi jednakowy dostęp do środowiska, nakładając jednocześnie - na państwo i na każdego obywatela - obowiązek troski o jego stan oraz odpowiedzialność za wprowadzane w środowisku zmiany. Wynika stąd, że państwo, jak i każdy obywatel ponoszą pełną odpowiedzialność za skutki korzystania z jego zasobów i zniszczenia powodowane w wyniku działalności gospodarczej i aktywności społecznej.
Wymiar ekologiczny Strategii musi więc obejmować:

  • gwarancje, że każdy program rozwoju gospodarczego i polityka sektorowa, każda działalność gospodarcza poddana zostanie ocenie oddziaływania na środowisko,
  • gwarancje, że w każdy program zagospodarowania przestrzennego kraju i regionu wkomponowane zostaną elementy ochrony środowiska, zdrowia, dóbr kultury, ochrony różnorodności biologicznej i pomników natury,
  • dostęp społeczny do informacji o stanie środowiska i zagrożeniach dla tego stanu, do procesów podejmowania decyzji w sprawach
  • pomoc państwa dla działalności proekologicznej, rekultywacji terenów i zasobów skażonych, dla czynnej ochrony środowiska i różnorodności biologicznej,
  • gwarancje przestrzegania prawa ekologicznego krajowego i międzynarodowego przez wszystkie podmioty państwowe i prywatne w jednakowym stopniu,
  • jednakowe prawo dostępu do środowiska i jego zasobów dla wszystkich podmiotów państwowych i prywatnych oraz dla każdego obywatela,
  • gwarancje, że każdy korzystający z zasobów środowiska i wprowadzający w nim zmiany, będzie za to korzystanie i wprowadzanie zmian wnosił odpowiednie opłaty oraz kary za naruszenie przepisów środowiskowych,
  • gwarancje, że opłaty za korzystanie z zasobów środowiska i kary za naruszenie przepisów ochrony środowiska będą kierowane na usuwanie
  • gwarancje, że działalność proekologiczna, w tym wykorzystanie odnawialnych zasobów energetycznych i recykling surowców, stanie się konkurencyjna na rynku poprzez właściwą politykę finansową i fiskalną, wprowadzającą internalizację kosztów zewnętrznych ochrony zdrowia i środowiska do ceny rynkowej produktów,
  • gwarancje wsparcia dla rozwoju nauki i technologii przyjaznych dla środowiska oraz ochrony praw własności intelektualnej dla takich technologii,
  • swobodny transfer technologii i inwestycji proekologicznych oraz wsparcie dla eksportu polskiej myśli technicznej w tym zakresie.

     Realizacja zasad zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwach jest możliwa jedynie poprzez zarządzanie środowiskiem, czyli wdrażanie wielu działań kierownictwa, mających na celu stworzenie podstawy do tego, aby każdy pracownik planował i wykonywał swoje zadania, biorąc pod uwagę w jak największym stopniu ochronę środowiska naturalnego. Zarządzanie środowiskiem w przemyśle polega na takiej działalności produkcyjnej, w ramach której trwa ciągła kontrola i redukcja zużycia zasobów naturalnych, co prowadzi do systematycznej redukcji powstawania i emisji zanieczyszczeń.
     Po okresie dominacji metod ochrony środowiska typu "końca rury" oraz prewencyjnej strategii likwidacji zanieczyszczeń "u źródła", obecnie coraz powszechniej jest stosowana doktryna "zarządzania poprzez środowisko" na poziomie zakładów produkcyjnych i usługowych oraz na poziomie każdego stanowiska pracy. Wpisuje się ona pozytywnie w proces ekorozwoju z uwagi na obowiązek trwałego podnoszenia poziomu wymagań i mechanizmu samodoskonalenia (norma ISO 14 000 i dyrektywa EMAS).

Do góry


   

 

 (C) 2018 Wydział Przyrodniczo-Techniczny KPSW. All Rights Reserved