POWRÓT

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM - SEMESTR II

Systemy zarządzania ISO


Spis treści rozdziału - tutaj kliknij

Strategie ograniczenia emisji zanieczyszczeń do środowiska
Standardy ISO serii 14000
Wdrażanie normy ISO 14001
Proces certyfikacji

 

Strategie ograniczenia emisji zanieczyszczeń do środowiska

   



 

W ostatnich latach coraz to więcej firm w naszym kraju zwraca uwagę na sprawy związane z ochroną środowiska. Przyczyny są różne, ale o takim podejściu firm decydują głownie;

  • wzrost liczby przepisów i ustaw w zakresie użytkowania i ochrony środowiska,
  • nacisk ze strony organizacji ekologicznych,
  • istnieją tzw. zieloni konsumenci, dla których jednym z kluczowych warunków zakupu produktu jest jego zgodność z ekologią,
  • coraz większa liczba przedsiębiorstw zauważa, że sukces rynkowy w następnych latach będzie uzależniony w dużej mierze od ekologicznej odpowiedzialności firmy,

  • wartość technologii, które nie biorą pod uwagę wymogów ekologicznych maleje, rośnie zaś tych które wymogi te spełniają,
  • rynki europejskie wymagają, aby sprzedawane na nich produkty spełniały określone standardy środowiskowe.

     Wszystko to zmusza kadrę przedsiębiorstwa do zadbania o sprawy środowiska i zapewnienie mu ekologicznego rozwoju zgodnego z wymogiem czasu. Dokonuje się to w dużej mierze poprzez wprowadzanie przez firmy systemu zarządzania środowiskowego jako części ogólnego systemu zarządzania.
Zarządzanie środowiskowe to:

  • planowanie działań z zakresu ochrony środowiska,
  • realizacja działań z zakresu ochrony środowiska,
  • ocena czy działania z zakresu ochrony środowiska, są realizowane zgodnie z planem,
  • korekta planów jeśli tak nie jest, lub zakładany cel poddajemy dalszemu doskonaleniu

     Okazało się, że wyśmienitym narzędziem do budowy wizerunku odpowiedzialnego społecznie przedsiębiorstwa jest wdrożenie i utrzymywanie oraz ciągłe doskonalenie systemów zarządzania zgodnych z międzynarodowymi normam (ISO) oraz dobrymi praktykami zarządzania, ukierunkowanych pośrednio lub bezpośrednio na budowę odpowiedniego wizerunku. Jednym z najpopularniejszych systemów zarządzania wdrażanym przez przedsiębiorstwa działające nie tylko w Polsce, ale i w Europie i na całym świecie jest;

  • System Zarządzania Środowiskiem (EMS - Environmental Management System) zgodny z wymaganiami ISO 14001.

     Norma stanowiąca podstawę tego systemu, opracowana przez Międzynarodową Organizację ds. Normalizacji, została opublikowana w około 160 krajach przez krajowe komitety normalizacyjne (w Polsce przez PKN czyli Polski Komitet Normalizacyjny). Pomimo tego, że kraje różnią się między sobą, norma, zgodnie z zasadami światowej normalizacji, posiada dokładnie tę samą treść we wszystkich krajach. Z tego wynika, że zastosowane w normie wymagania w każdym z budowanym systemie zarządzania środowiskiem, niezależnie od miejsca zastosowania, są dokładnie takie same.
  Sam fakt wdrożenia, stosowania i doskonalenia systemu zarządzania, aby zaczął przynosić pożądane efekty, należy odpowiednio zobrazować oraz przedstawić klientom, kontrahentom oraz otoczeniu, w którym firma funkcjonuje. Najpopularniejszym i zarazem najskuteczniejszym sposobem realizacji tego celu jest uzyskanie certyfikatu środowiskowego ISO 14001. Certyfikat ISO 14001 jest niezależnym potwierdzeniem, że wdrożony i funkcjonujący system zarządzania jest zgodny z wymaganiami przedstawionymi w międzynarodowym standardzie ISO 14001. Posiadanie przez nie certyfikatu zgodności systemu zarządzania środowiskowego z normą ISO 14001 pozwala na ich rejestracje przez system EMAS.
  Fakt uzyskania certyfikatu potwierdzającego zgodność wdrożonego systemu zarządzania z wymaganiami normy ISO 14001 jest jednoznaczny z tym, że firma zidentyfikowała dotyczące swojej działalności oraz produkowanych wyrobów lub realizowanych usług przepisy prawa i dokłada wszelkich starań, aby realizować wynikające z nich wymagania odnoszące się do swojej działalności. W niektórych branżach (np. motoryzacyjnej) coraz częściej wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego zgodnego z ISO 14001 jest podstawą do rozpoczęcia rozmów o współpracy (Klientom nie wystarcza już posiadanie przez dostawcę certyfikatu jakości ISO 9001 lub ISO/TS 16949).

Do góry


 

Standardy ISO serii 14000

   


 

     Normy serii ISO 14000 składają się z wielu części, które można pogrupować w następujący sposób:
I. Systemy zarządzania:

  • ISO 14001 Systemy zarządzania środowiskowego - Specyfikacja z wytycznymi stosowania; definiuje podstawowe pojęcia oraz procedury i zasady. Zawiera podstawowe informacje o zastosowaniu systemu zarządzania środowiskiem. Wcześniej obowiązywała norma ISO 14001:1996, obecnie obowiązuje znowelizowana norma ISO 14001:2005.
  • ISO 14004 Systemy zarządzania środowiskowego - Wskazówki ogólne do zasad, systemów i technik wspomagających, definiuje środowisko jako otocznie przedsiębiorstwa, dokonuje również charakterystyki jego komponentów czyli powietrza, gleby, zasobów naturalnych, flory, fauny oraz zasobów ludzkich uwzględniając występujące między nimi powiązania.

II. Narzędzia do oceny i auditingu:

  • ISO 14031 Ocena wyników działalności środowiskowej.
  • ISO 14010 Wytyczne dla audytu środowiska - Zasady ogólne audytu środowiska.
  • ISO 14011 Wytyczne dla audytu środowiska - Procedury audytu.
  • ISO 14012 Wytyczne do audytu środowiska - Kryteria kwalifikacyjne dla audytorów środowiska.

III. Narzędzia wspomagające ukierunkowane na wyrób:

  • ISO 14040-43 Ocena cyklu życia.
  • ISO 14020-24 Etykietowanie środowiskowe.

     Należy także uwzględnić normę ISO 19011:2002. Norma ta zawiera wytyczne dotyczące audytowania systemów zarządzania jakością i/lub zarządzania środowiskowego.
     Z podanych powyżej norm tylko jedna, a mianowicie norma ISO 14001, zawiera wymagania, których spełnienie przez organizację może być piotwierdzane certyfikatem. Pozostałe normy mają w zasadzie charakter poradników, pomagających w rozwiązywaniu - w sposób porównywalny dla różnych organizacji - problemów związanych z zarządzaniem środowiskiem.
Norma ISO 14001 określa tryb postępowania i strukturę tworzonych dokumentów, a mianowicie definiuje:

  • wymagania ogólne;
  • politykę środowiskową, która zgodnie z PN-EN ISO 14001:2005 powinna;
    • być odpowiednia do charakteru, skali oraz wpływów na środowisko działań, wyrobów i usług firmy
    • zawierać zobowiązanie do ciągłego doskonalenia oraz zapobiegania zanieczyszczeniom,
    • zawierać zobowiązanie do spełnienia wymagań prawnych,
    • określać zakres do przeglądu celów i zadań środowiskowych,
    • być udokumentowana, wdrożona i utrzymywana,
    • być ogłoszona pracownikom i innym osobom pracującym w firmie lub dla niej,
    • być publicznie udostępniona.
  • planowanie a w tym;
    • aspekty środowiskowe. Określają element działań organizacji, lub jej wyrobów lub usług, który może wzajemnie oddziaływać ze środowiskiem (emisja do powietrza, wytwarzanie odpadów, hałas, zużycie surowców, itp),
    • wymagania prawne i inne,
    • cele, zadania i programy
  • wdrażanie i funkcjonowanie a w tym;
    • zasoby, role, odpowiedzialność i uprawnienia,
    • kompetencje, szkolenie i świadomość,
    • komunikacja,
    • dokumentacja. Na poziomie centralnym Firmy należy dokonać przeglądu dokumentacji i dostosować ją do wymagań normy PN-EN ISO 14001:2005,
      • Księga Jakości - istotne aby zawierała opis zakresu SZŚ, opis głównych elementów SZŚ i ich wzajemne oddziaływania, a takSe odniesienia do dokumentów związanych,
      • procedurę nadzoru nad dokumentacją i zapisam,
      • procedurę działań korygujących i zapobiegawczych,
      • procedurę auditu wewnętrznego
    • nadzór nad dokumentami,
    • sterowanie operacyjne,
    • gotowość i reagowanie na awarie
  • sprawdzanie a w tym;
    • monitorowanie i pomiary,
    • ocena zdolności,
    • niezgodność, działania korygujące i zapobiegawcze,
    • nadzór nad zapisami,
    • audyt zewnetrzny.
  • przegląd zarządzania

Do góry


 

Wdrażanie normy ISO 14001

   


 

W celu wdrożenia normy ISO 14001 w przedsiębiorstwie należy wykonać:
Etap 1 - Dokonać wstępnego przeglądu środowiskowego, którego celem będzie określenie:

  • miejsc występowania negatywnych oddziaływań na środowisko oraz oddziaływań, które powinny być zlikwidowane,
  • uprawnień,
  • zakresu niezbędnego i efektywnego zużycia surowców i materiałów,
  • wielkości wydalanych zanieczyszczeń stałych, ciekłych i gazowych,
  • zmian w polityce środowiskowej przedsiębiorstwa,

Etap 2 - Planowanie systemu zarządzania środowiskowego. Podczas planowania systemu zarządzania środowiskowego należy:

  • określić politykę środowiskową organizacji oraz plan jej realizacji,
  • określić w odniesieniu do specyfiki działań organizacji wszystkie zobowiązania prawne oraz inne przepisy i wymagania dotyczące ochrony
  • wyznaczyć cele i zadania środowiskowe wynikające z polityki środowiskowej organizacji oraz opracować program ich realizacji
  • dokonać, spośród wszystkich działań organizacji mających wpływ na środowisko, identyfikacji znaczących aspektów środowiskowych, związanych z wykorzystaniem bądź zużyciem zasobów naturalnych lub występowaniem sytuacji awaryjnych.

    Etap 3 - Wdrażanie elementów systemu zarządzania środowiskowego. Wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego oparte jest na:

    • określeniu osób odpowiedzialnych za realizację polityki środowiskowej organizacji,
    • zapewnieniu szkoleń pracownikom zaangażowanym w system zarządzania środowiskowego,
    • opracowaniu niezbędnej dokumentacji systemowej (procedury i instrukcje) dotyczącej działań mogących mieć istotny wpływ na środowisko,
    • zidentyfikowaniu i dokumentowaniu działań mających istotny wpływ na środowisko, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnych sytuacji awaryjnych,
    • kontrolowaniu działań mających istotny wpływ na środowisko,
    • zapewnieniu zgodności podejmowanych działań z wymaganiami normy ISO 14001
    • określeniu odpowiedniego systemu komunikacji z zainteresowanymi stronami zewnętrznymi.

    Etap 4 - Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego obejmuje następujące działania:

    • prowadzenie monitorowania i pomiarów efektów działalności środowiskowej,
    • dokonywanie odpowiednich zapisów,
    • podejmowanie działań korygujących i zapobiegawczych,
    • auditowanie systemu,
    • dokonywanie przeglądów funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego.

    Do góry


  •  

    Proces certyfikacji

       


     

    Proces certyfikacji obejmuje następujace działania;

    • Decyzja firmy o wyborze Jednostki Certyfikującej,
    • Wypełnienie Wniosku o wycenę kosztów certyfikacji,
    • Analiza złożonego wniosku, i wycena usługi certyfikacji przez firmę certyfikujacą,
    • Akceptacja wyceny usługi przez firmę,
    • Podpisanie Umowy o certyfikację,
    • Analiza wniosku i określenie kompetencji członków Zespołu Auditującego i osób podejmujących decyzję o Certyfikacji,
    • Powołanie Zespołu Auditującego (jeżeli wystąpi konieczność, przedstawicieli Rady Ekspertów i Komitetu Chroniącego Bezstronność),
    • Ustalenie programu Auditów,
    • Przekazanie przez firmę Księgi Jakości i procedur wymaganych Normą PN-EN ISO 14001:2005,
    • Etap I Auditu dotyczący:
      • Auditowania dokumentacji Systemów Zarządzania Środowiskowego firmy.
      • Przeprowadzenie przeglądu statusu firmy.
      • Zebranie niezbędnych informacji dotyczących zakresu Systemów Zarządzania Środowiskowego, procesów i lokalizacji oraz aspektów prawnych i statutowych.
      • Przeprowadzenia przeglądu przydziałów zasobów do drugiego etapu Auditu i uzgodnienie z firmą szczegółów drugiego etapu Auditu.
      • Planowanie drugiego etapu Auditu.
      • Ocena(y), czy są planowane i realizowane Audity wewnętrzne i przeglądy zarządzania, oraz czy poziom wdrożenia Systemów Zarządzania Środowiskowego uzasadnia gotowość firmy do drugiego etapu Auditu.
    • Przekazanie firmie udokumentowanych wyników pierwszego etapu Auditu.
    • Ustalenie odstępu czasu między pierwszym a drugim czasem Auditu w celu rozwiązania ewentualnych kwestii zidentyfikowanych podczas pierwszego etapu Auditu.
    • Etap II auditu dotyczący oceny wdrożenia i skuteczności Systemów Zarządzania Środowiskowego (odbywa się w firmie) i obejmuje:
      • Informacje i dowody zgodności z wszystkimi wymaganiami Normy PN-EN ISO 14001:2005.
      • Monitorowanie, pomiary i raportowanie w odniesieniu do kluczowych celów i zadań.
      • Systemy Zarządzani Środowiskowego i jego działanie pod w względem zgodności z Prawem.
      • Kontrolę operacyjną procesów firmy.
      • Audity wewnętrzne i przeglądy zarządzania.
      • Odpowiedzialność kierownictwa za politykę firmy.
    • Przygotowanie przez Zespół Auditujący Raportu z Auditu oraz Rekomendacji.
    • Przyznanie certyfikatu ważnego 3 lata.

    Do góry


     

    EMAS a norma ISO 14001

       

    Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu (EMAS) (ang. Eco-Management and Audit Scheme) to system zarządzania środowiskowego, w którym dobrowolnie mogą uczestniczyć organizacje (przedsiębiorstwa, instytucje, organizacje, urzędy). Głównym założeniem systemu jest wyróżnienie tych organizacji, które wychodzą poza zakres minimalnej zgodności z przepisami i ciągle doskonalą efekty swojej działalności środowiskowej.
    ISO 14001 i rozporządzenie EMAS można traktować jako dwie najwżniejsze normy w zakresie zarządzania środowiskowego. ISO 14001 jest normą międzynarodową, natomiast rozpporządzenie EMAS jest aktem prawnym umożliwiającym rejestrację organizacji w państwach członkowskich UE. Organizacje, które planują dokonać rejestracji zarówno w systemie EMAS, jak i uzyskać certfikat zgodności z normą ISo 14001 wykazują chęć systemowego podejścia do zagadnień związanych z ochroną środowiska.
    Znormalizowane systemy zarządzania środowiskiem (zgodnie z normą ISO 14001 lub rozporządzeniem EMAS) opierają się na modelu "planuj-wykonaj-sprwadź-działaj", który stanowi podstawę do wielu innych norm zarządzania.
    Kwestia stosowanych rozwiązań technologicznych w normie ISO 14001 i roporządzeniu EMAS dotyczy ciągłej poprawy zarzadzania środowiskowego przy zastosowaniu najlepszych i najbardziej opłacalnych technologii. W aspekcie prawnym ISO 14001 mówi o ustanowieniu i wykonywaniu procedury identyfikacji wymagań prawnych i innych. EMAS wdraża stosowne przepisy odnoszące się do środowiska. W praktyce róznica między rozporządzeniem EMAS a normą ISO 14001 polega na obowiązku publikowania deklaracji środowiskowej oraz innym podejściu do zgodności z prawem, co wynika z faktu, że procedurę rejestracji w systemie EMAS zaangażowane są organy administracji odpowiedzialne za nadzór nad spełnieniem wymagań prawnych.

    Do góry


       

    Literatura
    1. Witold Mierzwiński - Zarządzanie środowiskowe
    2. Strona Ministerstwa Ochrony Środowiska - http://www.mos.gov.pl/

     

     (C) 2018 Wydział Przyrodniczo-Techniczny KPSW. All Rights Reserved