POWRÓT

SEMESTR I

Zasady wymiarowania.


Spis treści rozdziału - tutaj kliknij

Wymiarowanie
Tolerowanie wymiarów
Tolerancje geometryczne


 

Wymiarowanie

   

Wymiarowanie

    Wymiar rysunkowy jest to wartość liczbowa (wielkość liniowa lub kątowa) wyrażona w odpowiednich jednostkach miary, których formą graficzną jest zespół linii, symboli i liczb, co przedstawiono na rysunku 7.1, zgodnie z normami: PN-EN ISO 128, PN-ISO 129:1996, PN-ISO 129/AK:1996.
Linię wymiarową rysuje się linią ciągłą cienką i ogranicza się grotami strzałek, kreskami lub kropkami. Na jednym rysunku należy stosować tylko jeden rodzaj grotu.
Pomocnicze linie wymiarowe należy rysować prostopadle do wymiarowanego elementu, ale obie powinny być do siebie równoległe, oraz być lekko przeciągnięte poza odpowiednią linię wymiarową i zawsze dotykać zarysu przedmiotu. Linii wymiarowej nie należy doprowadzać do zarysu przedmiotu gdy ten przedstawiony jest linią inną niż ciągła gruba

Liczby wymiarowe można umieszczać:

  • w pobliżu znaku ograniczenia linii wymiarowej (rys.1),
  • nad przedłużeniem linii wymiarowej poza jeden ze znaków (rys.2).
  • przy końcu linii odniesienia dochodzącej do linii wymiarowej (rys.2),
  • nad poziomym przedłużeniem linii wymiarowej (rys.2)

   Liczby wymiarowe należy umieszczać na rysunku w taki sposób, aby nie były przecięte lub oddzielone żadnymi liniami. Do odpowiedniej identyfikacji kształtu elementu razem z liczbami wymiarowymi stosowane są znaki wymiarowe podawane przed liczbą wymiarową (tablica 1 oraz rys.3).

   Znak średnicy można pominąć, gdy wymiar średnicy podaje się w postaci symbolu literowego D lub d, oraz przed oznaczeniem gwintu. W wymiarowaniu graniastosłupów prawidłowych o parzystej liczbie boków należy podać wymiar odległości przeciwległych jego boków. Oznaczenie pochylenia należy umieszczać bezpośrednio nad płaszczyzną pochylenia lub nad linią odniesienia, przy czym wierzchołek znaku pochylenia powinien być zwrócony zawsze w stronę wierzchołka klina, a dolne ramię znaku powinno być równoległe do podstawy klina. Pochylenie można podawać w stosunku 1:x, w procentach lub promilach.

   Wymiary biegnące w jednym kierunku można podawać na rysunkach w trzech układach: szeregowym, równoległym (wymiarowanie od jednej bazy) lub mieszanym.
Wymiarowanie szeregowe polega na wpisywaniu wymiarów równoległych jeden za drugim, gdy zależy nam na dokładności wzajemnego położenia sąsiednich elementów przedmiotu. W ten sposób wymiaruje się przedmioty które maja być obrabiane zespołem narzędzi pracujących jednocześnie (rys.).

   Wymiarowanie równoległe polega na podawaniu wszystkich wymiarów równoległych od wspólnego punktu (bazy - powierzchnia lub linia). W wymiarowaniu równoległym dokładność każdego wymiaru uzyskana w wyniku obróbki zależy od dokładności samej obróbki, a dowolny wymiar przedmiotu nie podany na rysunku można obliczyć z dwóch podanych wymiarów (rys.).

   Wymiarowanie mieszane jest połączeniem wymiarowania równoległego i szeregowego. Przy wymiarowaniu mieszanym położenie tych powierzchni, które powinny się znajdować w ściśle określonej odległości od pewnej bazy (konstrukcyjnej, obróbkowej, pomiarowej), wymiaruje się od tej bazy stosując wymiarowanie równoległe, zaś położenie pozostałych powierzchni względem lub miedzy sobą określa się krótkimi łańcuchami wymiarowania szeregowego. Niezależnie od zastosowanego wymiarowania, zalecane jest umieszczanie wymiarów zewnętrznych po jednej stronie, a wymiarów wewnętrznych po drugiej stronie wymiarowanego elementu (rys.).

   Różne sposoby wymiarowania ścięć krawędzi zewnętrznych i wewnętrznych przedstawiono na kolejnym rysunku. Oznaczenie można uprościć gdy krawędzie ścięte są pod kątem 45o

   Rodzaje gwintów i ich wymiary powinny być podane za pomocą oznaczeń wymienionych w odpowiednich normach dotyczących gwintów. Oznaczenie gwintu zawiera znormalizowany symbol rodzaju gwintu (np. M, G, Tr), średnicę nominalną d lub wielkość (np. 12, 1, 4,5) oraz jeżeli to niezbędne dodatkowe oznaczenia. Średnica nominalna d , zawsze odnosi się do wierzchołka gwintu zewnętrznego lub do dna gwintu wewnętrznego (rys.). Wymiar długości gwintu zwykle odnosi się do długości gwintu o pełnej głębokości (rys.), chyba że wyjście gwintu jest funkcjonalnie niezbędne (np. śruba dwustronna) i dlatego jest specjalnie narysowana.

Do góry


 

Tolerowanie

   

    Wymiary nominalny jest to wymiar przedmiotu, względem którego określa się odchyłki. W praktyce wymiary nominalne są nieosiągalne ze względu na nieuniknione błędy wykonania i dlatego wymiary rzeczywiste są zawsze nieco większe lub mniejsze od nominalnych. Pociąga to za sobą konieczność wprowadzenia pewnych warunków, które muszą spełniać poprawnie wykonane wyroby. Wymaga tego zamienność części, czyli takie wykonanie, by tę część można było wykorzystać w wielu egzemplarzach tej samej konstrukcji. Wszystkie wymiary podane na rysunkach muszą zawierać się w określonych granicach (być stolerowane), według zasad przedstawionych w normie PN-ISO 406:1993. Składniki wymiaru tolerowanego powinny być podane tak, jak przedstawiono na rysunku. Odchyłki powinny być wyrażone w tych samych jednostkach co wymiar nominalny.

   W celu uniknięcia zbędnej różnorodności narzędzi i sprawdzianów, pola tolerancji dla wałków i otworów oraz ich pasowania należy wybierać spośród symboli zawartych w normie PN-ISO 1829:1996, które odpowiadają wymaganym warunkom zastosowania. Pasowania uprzywilejowane (PN-EN 20286-2:1996) do stosowania w ogólnej budowie maszyn wg zasady stałego otworu i wałka z połażeniem odchyłek podstawowych przedstawiono na poniższym rysunku.

Do góry


 

Tolerancje geometryczne

   

Prawidłowe wykonanie elementów maszyn jest możliwe przez tolerowanie ich odchyłek geometrycznych (PN-EN ISO 1101:2006) - kształtu, kierunku, położenia i bicia. Wymagania dotyczące tolerancji geometrycznych umieszcza się w prostokątnej ramce połączonej z powierzchnia tolerowaną elementu lub jego wymiarem odnoszącym się do tej powierzchni za pomocą linii odniesienia. Ramka podzielona jest na kilka części w zależności od liczby informacji, które należy w niej umieścić (rys.). W tablicy zamieszczonej niżej pokazano symbole właściwości geometrycznych, które rysuje się linią ciągłą grubą.

Struktura geometryczna

   Strukturę geometryczną powierzchni (SGP) w zapisie konstrukcji (PN-EN ISO 1302:2004) oznacza się przez stosowanie symboli graficznych (rys.) rysowanych linią cienką ciągłą.

Do góry


   

 

 (C) 2019 - 2020 Wydział Przyrodniczo - Techniczny KPSW. All Rights Reserved