Karkonoska Państwowa Szkoła Wyższa

Jelenia Góra ul. Lwówecka, tel. 75 645 33 00

Skład poligraficzny


Pojęcia ogólne

  • DTP (Desktop Publishing) - oznacza możliwość projektowania i przygotowania publikacji do druku przy domowym biurku, za pomocą komputera i specjalistycznego oprogramowania. Czynność ta składa się z następujących etapów;
    • Wprowadzenie do komputera tekstu i obrazu.
    • Obróbka elementów graficznych i nanoszenie korekt w tekście.
    • Ułożenie z wszystkich elementów gotowego projektu stron publikacji, łącznie z naniesieniem informacji dla drukarza i introligatora.
    • Zapisanie danych komputerowych w postaci pliku postscriptowego lub (coraz częściej) pliku PDF.
  • Na rynku dostępnych jest kilka specjalistycznych programów do DTP
    • Scribus – darmowy program do składu tekstu DTP,
    • QuarkXpress – płatny program do składu DTP,
    • InDesign – płatny program (składnik pakietu Adobe) do składu DTP,
    • FrameMaker – płatny program do składu DTP i zarządzania treścią,
    • LaTeX – oprogramowanie do zautomatyzowanego składu tekstu, głównie publikacji naukowych.
home image

Wybrane pojęcia wydawnicze

  • Arkusz drukarski — jednostka wielkości produkcji drukarskiej, obejmująca liczbę kolumn mieszczących się na arkuszu papieru AB2 zadrukowanym dwustronnie, lub liczbę kolumn mieszczących się na jednostronnie zadrukowanym arkuszu papieru formatu AB1.
  • CMYK – cztery podstawowe kolory farb drukarskich: cyan, magenta, yellow, black.
  • Format papieru – rozmiar arkusza papieru, uwzględniający jego długość i szerokość, wyrażony w milimetrach.
  • Gramatura — ciężar jednego metra kwadratowego wytworu papierniczego (bibułki, papieru, kartonu, tektury) wyrażony w gramach.
  • Layout - szablon, wzorzec, stały układ kompozycyjny strony publikacji. Obejmuje on marginesy, rozmiar ilustracji, rozmiar kolumn i innych bloków tekstu, kolorystykę i formę elementów graficznych, a także parametry tekstu w blokach, tytułach, leadach i wielu innych elementach stale powtarzających się w publikacji. Layout może być jednorazowy, dla jednorazowej publikacji, lub może być szablonem dla publikacji cyklicznych.
  • Łam — pionowy blok zarezerwowany dla tekstu, leżący na kolumnie, posiadający określoną szerokość i długość, czym się różni od szpalty posiadającej tylko szerokość, a długość dowolną (określoną wielkością całości tekstu). W jednołamowym układzie kolumny jest to pas na kolumnie ograniczony marginesami, w układzie wielołamowym analogiczny pionowy fragment kolumny. Łam może być wypełniony wierszami tekstu, ale również tabelami, ilustracjami itd. Wstawienie ilustracji w łam nie powoduje zwiększenia ilości łamów, jest to nadal jeden łam wypełniony tekstem, tyle że przerwany ilustracją (w pionie jest zawsze tylko jeden łam). Łam jest efektem "łamania", czyli oddzielenia zwartego fragmentu wierszy od szpalty.

  • Łamanie — w DTP jest to tworzenie obrazu kolumny poprzez nadanie surowej zawartości tekstowej cech tekstu sformatowanego oraz połączenie tekstu z grafiką. Czynność ta obejmuje - formowanie kolumn książki lub czasopisma ze szpalt, klisz, wzorów, tytułów i ornamentów, na ogół według wskazówek zawartych w odbitkach korektorskich, lub według makiet wydawniczych.
  • Spad — pole druku, które wychodzi poza obszar publikacji i jest przeznaczony do obcięcia. Stosowany, aby obszar druku dochodził do krawędzi po obcięciu arkusza.
  • Światło — nie zadrukowane miejsce na kolumnie. Wyróżnia się światło międzyliterowe, międzywyrazowe (spacje), międzywierszowe (interlinie), międzyłamowe (pole działowe) i okołotytułowe.

 



Podstawowe zasady składu i łamania tekstu

    Pracę nad nowym projektem rozpoczynamy od opracowania projektu koncepcyjnego, w którym szkicowo określamy położenie zamarkowanych elementów layoutu publikacji. Jest to etap, na który z powodu elastyczności przyszłej konstrukcji publikacji, należy poświęcić więcej czasu, co w kolejnych etapach nam się opłaci, ponieważ zapewni to efektywne dokonywanie zmian i wariacji, bez burzenia przyjętej konstrukcji.
home image     Generalnie nie ma problemu ze zmianą rozmiarów stron, ich liczbą, kolejnością, jak również bez trudu zmienia się style typografii i obiektów w całej publikacji. Także elementy layoutu są podatne na zmiany. Dlatego tworząc layout wcześniej należy przygotować założenia dotyczące kształtu i struktury całej publikacji i szkicu podziału strony, starając się uchwycić proporcje (marginesów, kolumn, ilustracji), a niekoniecznie dokładne wymiary.
    Należy pamietać, że tworząc nowy dokument, należy wcześniej określić format strony, marginesy, spady. Dwa pierwsze pojęcia są oczywiste i powszechnie znane. Natomiast pojęcie spadu dokładnie ilostruje nam rysunek zamieszczony wyżej. Spadem jest obszar zadrukowany, wychodzący poza format docelowy, który gwarantuje, że po docięciu nie będzie "świecił" niezadrukowanym brzeg strony. Zwykle spady określa się na 2 lub 3 mm (o tyle jest większy format z każdej docinanej strony). Jeżeli obszar zadruku nie dochodzi do brzegów użytku – można określić spady na 0 mm.

Wybrane zasady

  • Projektowanie stron tytułowych. Tytuły i śródtytuły w kolumnach tekstowych powinny wraz z odstępami stanowić wielokrotność wiersza podstawowego. Odstępy przy tytułach powinny być w zasadzie jednakowe w całej książce i dzielić się następująco: 2/3 nad tytułem i 1/3 pod tytułem.
  • Oddzielanie łamów. Zależnie od stopnia pisma, wielkości kolumny i liczby łamów na kolumnie odstęp oddzielający łamy powinien wynosić od 4,5 do 9 mm. Łamy można także oddzielać linia cienka z odstępami po obu stronach linii (tak jak w czasopismach).
  • Rozmieszczanie ilustracji. Ilustracje powinny być włamane najbliżej tekstu, do którego się odnoszą. Ilustracja nie powinna jednak wyprzedzać tekstu, do którego się odnosi. Ilustracje opatruje się podpisem składanym stopniem pisma przynajmniej o 1 punkt mniejszym niż tekst zasadniczy. Nie należy umieszczać ilustracji jako zakończenie części lub rozdziału bezpośrednio przed tytułem następnej części lub rozdziału.
  • Kolumny niepełne od góry (tzw. spuszczone). Pierwsza kolumna rozdziału może być spuszczona, z tym że wielkość spuszczenia powinna być jednakowa w całej książce i wynosić od 1/5 do 1/3 długości pełnej kolumny.
  • W tekście należy Unikać tzw. korytarzy, zarówno pionowych jak i skośnych.

Zarządzanie kolorami

    Czynność ta sprowadza się do uzyskania pełnej zgodności widocznych kolorów monitora i kolorów widocznych na wydruku z drukarki. Praktycznie proces ten przebiega w dwóch etapach. W pierwszym etapie dążymy do tego, aby monitor przedstawiał kolory najwierniej jak to jest możliwe, zgodnie z rzeczywistością, którą możemy dostrzec w naturze - jest to kalibracja monitora. Do kalibracji możemy wykorzystać dowolny kalibrator, dostępny na rynku. home image W drugim etapie dążymy do tegop, aby kolory na widoczne monitorze były zgodne z tymi, które uzyskamy w procesie druku CMYK - jest to wykorzystywanie odpowiednich profili CMYK. Sam proces budowy profili nie jest szczególnie skomplikowany. Drukujemy plik wzorcowy i za pomocą kolorymetru mierzymy kolory uzyskane na wydruku i porównujuemy je z oryginałem. Na podstawie uzyskanych różnic za pomocą specjalistycznych programów generowany jest profil CMYK. Przygotowane profile CMYK doskonale symulują wygląd pracy drukowanej na ekranie monitora, ale także pozwalają na lepsze przygotowanie pracy do druku z uwzględnieniem specyfiki konkretnej maszyny drukarskiej, papieru czy farb użytych do wydruku.



Tworzenie dokumentu. Formatowanie tekstu - praktyczne stworzenie jednostronicowej publikacji do publicznej prezentacji

    Skład publikacji - wstępne czynności. Przystępując do pracy nad nową publikacją, wcześniej należy opracować planu publikacji i jej layoutu, który w kolejnych etapach będzie szablonem, wzorcem, pokazującym stały układ kompozycyjny stron publikacji. Tworząc layout należy określić jego kształt i strukturę całej oraz szkic podziału stron, z uchwyceniem proporcji na marginesy, kolumny i ilustracje.


Ćwiczenie 1 - zaprojektować plan prostej ulotki reklamowej o formacie A5, zawierającą 4 strony (format A4 łamany w połowie dłuższego boku).
home image     Ma to być ulotka, która będzie informowała o ofercie kierunku - Dziennikarstwo i komunikacja społeczna. Na zaprojektowanym planie nie będziemy tworzyć całej treści, jedynie rozmieszczać zamarkowane elementy, rysowane w postaci płaskich figur geometrycznych wraz opisami. Najważniejszy w tym zadaniu jest układ i jego funkcjonalność z punktu widzenia dalszej pracy nad tą lub podobnymi publikacjami opartymi na podobnym layoucie.
    Projekt layoutu, w postaci rysunku należy przygotować wykorzystując dowolną aplikację do tworzenia i obróbki obrazów. Zalecany jest Photoshop. W projekcie należy przewidzieć miejsce na okładkę z winietą, dwie strony wypełnione treścią w dwóch łamach wraz z elementami graficznymi i jedną ostatnią stronę z danymi teleadresowymi i innymi informacjami.

    Zgodnie z opracowanym projektem, w drugim etapie ćwiczenia, praktycznie należy opracować i przygotować do druku ulotkę, zgodną z danymi pobranymi z zakładki Zbiór zadań dla tematu 3.